Μάθε να λες ευχαριστώ στα λίγα εάν θέλεις να έρθουν τα πολλά.
Εάν δεν μάθεις να είσαι ευγνώμων μ' αυτά που έχεις...
Μάθε να λες ευχαριστώ στα λίγα εάν θέλεις να έρθουν τα πολλά.
Εάν δεν μάθεις να είσαι ευγνώμων μ' αυτά που έχεις...

Αρχιμανδρίτης Αθηναγόρας Σουπουρτζής, Καθηγητής Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου, Θεολογική Ακαδημία Βολυνίας, Διδάκτωρ Κανονικού Δικαίου, ΕΚΠΑ, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Νομικής (LL.M.), Πανεπιστήμιο Sunderland
Τα τελευταία χρόνια το ζήτημα του λεγόμενου «γεροντισμού» επανέρχεται συχνά στον εκκλησιαστικό δημόσιο διάλογο.
Συνήθως, όμως, η συζήτηση εγκλωβίζεται σε πρόσωπα, προσωπικές αντιπαραθέσεις ή μεμονωμένα περιστατικά.
Έτσι, παραμένει αναπάντητο το ουσιώδες ερώτημα: πότε η πνευματική πατρότητα, που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ορθόδοξης παράδοσης, κινδυνεύει να μετατραπεί σε παράλληλη εκκλησιαστική αυθεντία;
Το ζήτημα αυτό δεν είναι πρωτίστως ψυχολογικό, κοινωνιολογικό ή οργανωτικό. Είναι, πριν απ’ όλα, εκκλησιολογικό και κανονολογικό.
Δεν αφορά την ύπαρξη πνευματικών πατέρων – η Εκκλησία πάντοτε ανέδειξε μεγάλους Γέροντες και φωτισμένους εξομολόγους.
Αφορά τα όρια της εκκλησιαστικής αυθεντίας και τη σχέση του πνευματικού χαρίσματος με την κανονική συγκρότηση της Εκκλησίας.
Η απάντηση δεν εξαρτάται από προσωπικές εκτιμήσεις ούτε από τις εκάστοτε ποιμαντικές πρακτικές.
Βρίσκεται στην ίδια την αυτοσυνειδησία της Εκκλησίας, όπως αυτή εκφράζεται στην Αγία Γραφή, στους Πατέρες και στους Ιερούς Κανόνες.
Πριν, επομένως, ορισθεί ο γεροντισμός ως εκτροπή, οφείλει να ορισθεί θετικά η ίδια η γνήσια πνευματική πατρότητα.
Αυθεντικός πνευματικός πατέρας είναι εκείνος ο οποίος, ασκώντας εκκλησιαστική διακονία εντός της κανονικής τάξεως και σε κοινωνία με τον οικείο επίσκοπο, οδηγεί τον πιστό όχι προς το πρόσωπό του αλλά προς την ίδια την Εκκλησία: προς την ευχαριστιακή σύναξη, τη μυστηριακή ζωή και την εν Χριστώ ελευθερία.
Το πνευματικό του χάρισμα δεν δημιουργεί εξάρτηση, αλλά ωριμότητα· δεν συγκεντρώνει, αλλά εντάσσει· δεν υποκαθιστά την εκκλησιαστική κοινωνία, αλλά σε αυτήν εισάγει.
Ο γεροντισμός, κατά τούτο, δεν είναι παρά η στέρηση αυτού ακριβώς του θετικού περιεχομένου — η πνευματική πατρότητα αποκομμένη από τον εκκλησιαστικό της προορισμό.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι χριστοκεντρική και συγχρόνως επισκοποκεντρική (δηλαδή συγκροτούμενη περί τον επίσκοπο, ο οποίος αποτελεί το ορατό κέντρο αναφοράς της τοπικής Εκκλησίας).
Η δεύτερη αυτή ιδιότητα δεν σημαίνει ότι ο επίσκοπος αποτελεί δεύτερο κέντρο αναφοράς δίπλα στον Χριστό ούτε ότι η εκκλησιαστική εξουσία αποκτά προσωποπαγή χαρακτήρα.
Σημαίνει ότι ο Χριστός συγκροτεί και φανερώνει την τοπική Εκκλησία διά της ευχαριστιακής συνάξεως, της οποίας προΐσταται ο κανονικός επίσκοπος ως ορατό σημείο της ενότητας.
Η θέση αυτή δεν αποτελεί νεώτερη θεωρητική κατασκευή· απορρέει από την ίδια την πατερική μαρτυρία και κατοχυρώνεται απαρέγκλιτα στους Ιερούς Κανόνες, όπως θα φανεί στη συνέχεια.
Γι’ αυτό και η σχέση επισκόπου, πρεσβυτέρου και πιστών δεν είναι πρωτίστως διοικητική αλλά ευχαριστιακή και εκκλησιολογική· η Θεία Ευχαριστία δεν είναι απλώς το κέντρο της λατρείας, αλλά το θεμέλιο της ενότητάς της.
Η αλήθεια αυτή διατυπώνεται ήδη από τον άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο: «Χωρὶς τοῦ ἐπισκόπου μηδὲν πρασσέτω τις τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἐκκλησίαν».
Και λίγο παρακάτω συμπληρώνει: «Ὅπου ἂν φανῇ ὁ ἐπίσκοπος, ἐκεῖ τὸ πλῆθος ἔστω, ὥσπερ ὅπου ἂν ᾖ Χριστὸς Ἰησοῦς, ἐκεῖ ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία».
Ο επίσκοπος, ως διάδοχος των Αποστόλων και κανονικός προϊστάμενος της τοπικής Εκκλησίας, φέρει εντός αυτής την πρωτογενή κανονική δικαιοδοσία, θεμελιωμένη στην αποστολική διαδοχή και ασκούμενη μέσα στη συνοδική και κανονική συγκρότηση της Εκκλησίας.
Προΐσταται «εἰς τύπον Χριστοῦ», ως πρόεδρος της ευχαριστιακής συνάξεως και ορατό σημείο της ενότητας της τοπικής Εκκλησίας.
Ακριβώς επειδή εικονίζει τον Χριστό, το κύρος της διακονίας του δεν αντλείται από το πρόσωπό του αλλά από Εκείνον, του οποίου ο επίσκοπος είναι ο τύπος και η ζωντανή εικόνα, αναγόμενο έτσι στην ίδια την πηγή του.
Η αυθεντία αυτή, επομένως, δεν αποτελεί προσωπικό προνόμιο, αλλά θεσμική διακονία, η οποία ασκείται σύμφωνα με την κανονική τάξη και προς διαφύλαξη της πίστεως, της ενότητας και της εκκλησιαστικής κοινωνίας.
Ακριβώς γι’ αυτό η πνευματική ζωή και η κανονική τάξη δεν συγκρούονται· η αγιότητα δεν καταργεί την κανονική τάξη αλλά την επιβεβαιώνει.
Όσο μεγαλύτερο είναι το πνευματικό ανάστημα ενός ανθρώπου, τόσο βαθύτερη είναι και η εκκλησιαστική του συνείδηση.
Ένας παππούς έγραφε σιωπηλά σε ένα τετράδιο. Ο εγγονός του τον παρακολουθούσε με περιέργεια.
«Παππού, τι γράφεις;»
Ο παππούς άφησε το μολύβι στο τραπέζι και του είπε:
«Πιο σημαντικό από αυτά που γράφω είναι αυτό το μολύβι. Αν μάθεις από αυτό, θα γίνεις καλύτερος άνθρωπος.»
Το παιδί κοίταξε το απλό ξύλινο μολύβι και απόρησε.
«Τι ιδιαίτερο έχει;»
Ο παππούς απάντησε:
«Πέντε πράγματα.
Πρώτον,
το μολύβι μπορεί να γράψει όμορφα μόνο όταν το κρατάει ένα χέρι. Έτσι
κι ο άνθρωπος βρίσκει τον αληθινό του δρόμο όταν εμπιστεύεται τον Θεό να
τον καθοδηγεί.
Δεύτερον, το μολύβι χρειάζεται πού
και πού ξύσιμο. Πονάει λίγο, αλλά μετά γράφει καλύτερα. Έτσι και οι
δυσκολίες, όταν τις αντιμετωπίζουμε με πίστη, μας ωριμάζουν.
Τρίτον,
το μολύβι έχει γόμα. Μπορεί να διορθώσει τα λάθη του. Κι εμείς έχουμε
τη μετάνοια, που μας δίνει ο Θεός για να ξαναρχίζουμε.
Το «δεν έχω χρόνο» μεταφράζεται «σε κάνω να μην έχεις χρόνο κι εσύ». Σου δίνω ένα κινητό, για να μπορείς να περνάς το υπόλοιπο της ώρας σου, ώστε να μη χρειάζεται να ασχοληθώ μαζί σου. Γιατί αν ασχοληθώ, θα πρέπει να ξεκινήσω να βλέπω σε τι υστερώ, τι φοβάμαι, τι νιώθω ότι θέλεις από μένα και δεν γνωρίζω αν έχω να σου δώσω. Κυρίως όμως το να βρω χρόνο σημαίνει να αισθάνομαι πως ό,τι κι αν κάνω, δεν μετρά μπροστά στη χαρά να είμαι με σένα, το παιδί μου, να παίξω μαζί σου, να σε ακούσω, να μοιραστώ ό,τι σε τρομάζει ή ό,τι σου δίνει νόημα, ακόμη κι αν είναι πολύ μακριά από τις δικές μου σκέψεις, τα δικά μου βάσανα, τις δικές μου ενασχολήσεις.
Είναι μακάριος ο άνθρωπος εκείνος που έχει αγάπη Θεού, γιατί
περιφέρει με την παρουσία του τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη,
και αυτός που μένει μέσα στην αγάπη, μένει «εν τω Θεώ».
Εκείνος που έχει αγάπη υπερέχει, με τη βοήθεια του Θεού, από όλους,
δεν φοβάται, διότι η αγάπη βγάζει έξω από την ψυχή το φόβο.

Ἡ Ἁγία Μεγαλομάρτυς Μαρίνα καταγόταν ἀπό τήν Ἀντιόχεια τῆς Πισιδίας, ἦταν θυγατέρα τοῦ ἱερέως τῶν εἰδώλων Αἰδεσίου καί ἄθλησε κατά τούς χρόνους τοῦ αὐτοκράτορος Κλαυδίου Β’ (268 – 270 μ.Χ.).
Μετά τόν θάνατο τῆς μητέρας της, σέ ἡλικία δώδεκα ἐτῶν, παραδόθηκε ἀπό τόν πατέρα της σέ γυναίκα, ἡ ὁποία κατοικοῦσε στήν ἀγροτική περιοχή τῆς Πισιδίας. Μετά ἀπό λίγο, ἡ γυναίκα αὐτή προσῆλθε στόν Χριστιανισμό καί ἀπό τή νεοφώτιστη πίστεψε στόν Χριστό καί ἡ Μαρίνα, ἡ ὁποία καί ἔλαβε τό θεῖο Βάπτισμα.
Δέν πέρασαν παρά μόνο τρία ἔτη ἀπό τό βάπτισμά της, κατά τά ὁποῖα διδάχθηκε διά τοῦ κηρύγματος στήν Ἐκκλησία καί μέσα ἀπό τίς κατ’ οἶκον κατηχήσεις, κατά τό ἀποστολικό σύστημα, κατέστη τέλεια γνώστης τῶν χριστιανικῶν δογμάτων καί τῶν ἐντολῶν τοῦ Εὐαγγελίου.
Τότε νόμισε ὅτι ἦταν καιρός νά ἀποκαλύψει στόν πατέρα της τήν ἔνταξή της στό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας καί νά προσπαθήσει νά ἑλκύσει καί αὐτόν. Κατάπληκτος ὁ πατέρας της ἀπό τήν ἀποκάλυψη αὐτή, ἀφοῦ μάταια μέ ὑποσχέσεις καί ἀπειλές προσπάθησε νά τήν μεταπείσει,. ἀναχώρησε μέ κατάρες ἐναντίον της, ἀφοῦ δήλωσε ὅτι ἡ διαγωγή της τήν ἀποξένωσε ἐντελῶς ἀπό αὐτόν.
Ὅταν πληροφορήθηκε τά συμβάντα αὐτά ὁ ἡγεμών Ὀλύμβριος, διέταξε τήν σύλληψη καί φυλάκιση τῆς Μαρίνας. Μετά παρέλευση ὀλίγων ἡμερῶν ὁδηγήθηκε ἐνώπιον τοῦ ἡγεμόνος, ὁ ὁποῖος θαμπώθηκε ἀπό τήν ὀμορφιά της, σκέφτηκε νά τήν παντρευτεῖ καί μέ ὑποσχέσεις καί κολακεῖες προσπάθησε νά τήν μεταπείσει, πλήν ὅμως χωρίς ἀποτέλεσμα.

"Το 666 και ο αντίχριστος"
Να σας πω. Μου είχε πει: "Πατέρα Αθανάσιε (με πήρε από το χέρι έτσι σφικτά), εγώ είμαι τυφλός τώρα, τα μάτια μου τα σωματικά δεν λειτουργούν, γιατί έχω καρκίνο στην υπόφυση, έχω όμως τα πνευματικά μάτια και βλέπω.
Πριν φύγεις, θέλω να μου πεις. Τι είπε ο Γέροντας Αιμιλιανός -ο δικός μας- για το 666 και τον αντίχριστο;
"Ήταν εκείνες τις μέρες μετά το Τσερνομπίλ. Ο κόσμος ήταν αναστατωμένος και πήγαινε κατά δεκάδες κάθε μέρα, ιδιαιτέρως στον πατέρα Πορφύριο που ήταν κοντά στην Αθήνα, και αναστατωμένοι τον ρωτούσαν: "Tι θα γίνει; Θα 'ρθει ο αντίχριστος να μας σφραγίσει με το 666;"
Και με ρώτησε: "Για πες μου, παιδί μου, τι λέει ο Γέροντας Αιμιλιανός για το 666 και τον αντίχριστο;"
Του λέω: "Γέροντα, μας είπε σε μια σύναξη προχθές να μηv ανησυχούμε. Εμείς να ενδιαφερόμαστε να έχουμε μια ζωντανή σχέση με το Χριστό και του αντίχριστου να μην του δίνουμε πολλή σημασία, γιατί εκείνος θα γίνει το κέντρο της ζωής μας και όχι ο Χριστός".
Αμέσως χτύπησε τα χεράκια του στο κρεβάτι και είπε:
"Τι λες παιδί μου, τι λες παιδί μου, δόξα σοι ο Θεός που βρήκα κι ένα πνευματικό να συμφωνεί μαζί μου. Ρε παιδί μου, αυτοί οι πνευματικοί, εδώ στον κόσμο, τι έχουν κάνει! Έχουν αναστατώσει τις ψυχές, δημιούργησαν ένα σωρό προβλήματα, οικογενειακά και ψυχολογικά με το 666. Δεν μπορεί ο κόσμος να κοιμηθεί και άρχισαν να παίρνουν ψυχοφάρμακα και υπνωτικά χαπάκια για να μπορούν να κοιμηθούν. Τι είναι αυτό το πράγμα; Δεν τα θέλει αυτά τα πράγματα ο Χριστός, παιδί μου. Και να σου πω κάτι;"
Του λέω: "Γέροντα τι;"
Μου λέει: "Για μας τους χριστιανούς, για μας όταν βιώνουμε το Χριστό δεν υπάρχει αντίχριστος. Δεν μου λες; Εδώ που κάθομαι στο κρεβάτι μπορείς να καθίσεις εσύ; "Του είπα: "Όχι Γέροντα".
Μου λέει: "Γιατί;"
Του απάντησα: "Διότι, εάν καθίσω πάνω σας, θα σας πλακώσω". Μου λέει: "Πότε μπορείς να καθίσεις; "Του λέω: "Όταν φύγετε εσείς, μπορώ να καθίσω εγώ".
Μου λέει: "Ακριβώς, παιδί μου, έτσι συμβαίνει και με την ψυχή μας. Όταν έχουμε μέσα μας το Χριστό μας, μπορεί να έρθει ο αντίχριστος;
Σαν την λαμπάδα είναι η ζωή μας φίλοι μου. Καίει, φωτίζει, ζεσταίνει, μα μικραίνει με τον καιρό.
Πριν
μας βρει το τέλος, ας φωτίσουμε και ας προσφέρουμε όση ζεστασιά
μπορούμε στους γύρω μας. Σκέψεις, λόγια, πράξεις. Όλα παίζουν τον ρόλο
τους, ώστε η μικρή ζωή μας, να γίνει αιωνιότητα.
Μην μένουμε στους
τύπους και στην επιφανειακή θρησκοληψία. Τώρα είναι η στιγμή να δούμε
την ζωή μας στο βάθος της, χωρίς καθωσπρεπισμό, ηθικισμό, κόμπλεξ και
ενοχικά συμπλέγματα. Γεμάτη όμως από Χριστό και αγάπη.
Κοιτώντας
ένα αναμμένο κερί, κυρίως μέσα στην εκκλησία, σκεπτόμαστε συνειρμικά
την αρχή, το ξετύλιγμα της ζωής μας και το τέλος της. Όπως λειώνει ένα
αναμμένο κερί μπροστά στο πρόσωπο του Θεού, έτσι και κάθε στιγμή,
λιγοστεύει η ζωή μας πλησιάζοντας προς το τέρμα της.
Αυτή η σκέψη μας βοηθάει να μη διασπώμεθα στην εκκλησία, να προσευχόμαστε με περισσότερη θέρμη και να κάνουμε το παν για να μοιάσει η ζωή μας με μια λαμπάδα από αγνό κερί, που καίγεται και σβήνει χωρίς άσχημη μυρωδιά.
Ένας
νεαρός περπατούσε κάθε μέρα δίπλα σε ένα ποτάμι, κρατώντας στην τσέπη
του μια μικρή πέτρα. Κάθε φορά που κάποιος τον πλήγωνε, τον αδικούσε ή
τον απογοήτευε, χάραζε πάνω της ένα μικρό σημάδι.
«Για να μην ξεχάσω», έλεγε.
Με
τον καιρό, η πέτρα γέμισε χαρακιές και έγινε τόσο βαριά, που
δυσκολευόταν να συνεχίσει τον δρόμο του. Ένας ηλικιωμένος ψαράς τον είδε
να κουβαλά το βάρος και τον ρώτησε:
«Γιατί επιμένεις να κρατάς κάτι που σε κουράζει;»
«Περιμένω να καταλάβω το γιατί. Να μου δώσουν εξηγήσεις», απάντησε ο νεαρός.
Ο γέροντας χαμογέλασε, πήρε την πέτρα στα χέρια του και την άφησε να πέσει στο ποτάμι.
«Κοίτα
το νερό», του είπε. «Δεν σταματά να ρωτήσει το βράχο γιατί του έκλεισε
τον δρόμο. Δεν θυμώνει, δεν επιμένει. Βρίσκει μια νέα διαδρομή και
συνεχίζει να κυλά. Γι' αυτό παραμένει καθαρό.»
Ζούμε στην εποχή του ντελίβερι. Ακόμα και τον καφέ μας βαριόμαστε να τον φτιάξουμε μόνοι μας και προτιμούμε να τον αγοράσουμε ή να τον παραγγείλουμε. Δεν είναι ότι μας λείπει ο χρόνος. Είναι ότι επιζητούμε το έτοιμο και όχι τον κόπο. Είναι ότι δεν δίνουμε σημασία στο να προετοιμάσουμε με αγάπη αυτό που θα το απολαύσουμε όσο είναι δυνατόν, αλλά προτιμούμε να ξοδέψουμε χωρίς να νιώθουμε την αξία της χαράς τού να δημιουργείς.
Δεν είναι θέμα νοστιμιάς. Είναι θέμα αγάπης. Φτιάχνοντας φαγητά, γίνεσαι καλύτερος μάγειρας. Αλλά για να φτιάξεις, πρέπει να νιώσεις την ανάγκη να μοιραστείς. Να προσφέρεις. Να κατανοήσεις ότι δεν είναι χάσιμο χρόνου το να ασχοληθείς με το φαγητό, αλλά ξόδι καρδιάς κι αγάπης από μέσα σου, για να δείξεις σε όσους νιώθεις οικείους ότι τους δίνεις κάτι από σένα. Κι έτσι, έχουμε ξεχάσει και το «ευχαριστώ». Συχνά λέω στους μαθητές μου: «μη σκεφτείτε αν και πόσο νόστιμο ήταν το φαγητό που φάγατε από τη μητέρα ή τη γιαγιά ή τον πατέρα σας. Σκεφτείτε ότι σας αγαπούν και σας μαγείρεψαν. Πείτε τους ευχαριστώ και φάτε, έστω και λίγο, για να τους τιμήσετε».
Πάντοτε να αγωνίζεσαι να είσαι απλός και να μακροθυμείς.
Μην έχεις ένα πράγμα στην καρδιά σου και άλλο στη γλώσσα σου,
διότι αυτό είναι τέχνασμα και ψευδός.
Να είσαι αληθής και όχι ψευδής, διότι το ψεύδος είναι εκ του πονηρού.
Μην ανταποδίδεις το κακό με άλλο κακό, αλλά αν κάποιος
σε βλάψει συγχώρεσέ τον, ώστε και ο Θεός να συγχωρήσει εσένα!

Ὁ Ἅγιος Ἱερομάρτυς Ἀθηνογένης εἶναι ἄγνωστος στούς ὑπόλοιπους Συναξαριστές καί ἀναφέρεται μόνο ἀπό τόν Ὅσιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη, ὁ ὁποῖος ὑποθέτει ὅτι πρόκειται γιά τόν ποιητή τοῦ ψαλλόμενου ὕμνου κατά τόν Ἑσπερινό «Φῶς ἱλαρόν ἁγίας δόξης…».
Αὐτό ἀναφέρει ἀπό παράδοση καί ὁ Μέγας Βασίλειος: «Εἰ δέ τις καί τόν ὕμνο Ἀθηνογένους ἔγνω, ὅς ὥσπερ τι ἄλλον ἐξιτήριον τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ καταλέλοιπεν, ἤδη πρός τήν διά πυρός τελείωσιν, οἶδε καί τήν τῶν μαρτύρων γνώμην, ὅπως εἶχον περί τοῦ Πνεύματος».
Ὁ Ἅγιος Ἀθηνογένης γεννήθηκε στήν Σεβάστεια τῆς Καππαδοκίας ἀπό γονεῖς ἐνάρετους καί εὐσεβεῖς Χριστιανούς, ἄθλησε δέ στά χρόνια τοῦ αὐτοκράτορος Διοκλητιανοῦ (284 – 305 μ.Χ.).
Λόγῳ τῆς βαθιᾶς μορφώσεως, τοῦ θερμοῦ ζήλου γιά τό κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου καί τῶν ἄλλων ἀρετῶν του, ἐξελέγη Ἐπίσκοπος Πηδαχθόης (ἤ Πηδαχθείσης), ἀφοῦ ἀναδείχθηκε ὑπέροχος διδάσκαλος τοῦ θείου Λόγου καί πιστός τηρητής τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ.