του Σεβ. Μητροπολίτου Σουηδίας Κλεόπα
Με αφορμή την σημερινή 180ή επέτειο από την γέννηση του αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως, την 1η Οκτωβρίου 1846, στην Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης, συνέταξα και δημοσιεύω το παρόν άρθρο, το οποίο είναι αφιερωμένο στην σχέση του αγίου με την ιδιαίτερη πατρίδα του.
Η Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης υπήρξε η γενέτειρα του αγίου Νεκταρίου μητροπολίτου Πενταπόλεως της Λιβύης, κατά κόσμον Αναστασίου Κεφαλά, η πόλη στην οποία αντίκρισε το φως της ζωής, την 1η Οκτωβρίου 1846, έλαβε την πρώτη εγκύκλιο μόρφωση και διήνυσε τα δεκατέσσερα πρώτα έτη του επιγείου βίου του.
Η Σηλυβρία, η οποία καταλαμβάνει εξέχουσα θέση στην εκκλησιαστική ιστορία, ευρίσκεται επί της Θρακικής παραλίας της Προποντίδος, κοντά στην Κωνσταντινούπολη. Ήδη από τον 18ο αιώνα, είχε αγορά, χάνια, εργαστήρια, καφενεία, πολλά καταστήματα και παλαιές εκκλησίες. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ήσαν Έλληνες Χριστιανοί, λίγοι Ιουδαίοι και σποραδικώς ελάχιστοι Τούρκοι.
Ήδη από τον 17ο αιώνα, υπήρχαν δύο σχολές· μία ιερατική, που ιδρύθη με δαπάνες του μητροπολίτου Καλλινίκου και μία κοινή σχολή, με χρηματοδότηση του ηγεμόνος της Βλαχίας Αλεξάνδρου Μουρούζη. Το 1849, εκτίσθη το παρθεναγωγείο και η βιβλιοθήκη, που ανέδειξαν την Σηλυβρία ως κέντρο πνευματικής ακτινοβολίας.
Η εύρεσις ανεκδότων επιστολών του αγίου Νεκταρίου, η πλειοψηφία των οποίων απευθύνεται προς το διοικητικό συμβούλιο της Ριζαρείου εκκλησιαστικής σχολής, παρουσιάζονται άγνωστες πτυχές της πολυδιάστατης ποιμαντικής δράσεως του ιεράρχου ως φιλοπάτριδος, μαχομένου υπέρ των δικαίων της δοκιμαζομένης τότε Ανατολικής Θράκης και της διαιωνίσεως του εκεί ελληνικού στοιχείου και των παραδόσεών του.
Στις ίδιες επιστολές, ο άγιος παρουσιάζεται ως αρρήκτως συνδεδεμένος με την οικογενειακή του εστία και τους συγγενείς του, δίδει το παρόν σε κάθε έκφανση του βίου τους, συνδράμοντας παντοιοτρόπως στις ανάγκες τους, συμμετέχων στις χαρές και τις θλίψεις τους.
Στην από 15ης Σεπτεμβρίου 1894 επιστολή του, ο άγιος συνέστησε στο διοικητικό συμβούλιο της Ριζαρείου σχολής τον διορισμό ενός ιεροσπουδαστού από την Τυρολόη της Θράκης, ως νεωκόρου, εις αντικατάστασιν άλλου μαθητού, που προεχειρίσθη εις ιεροδιάκονον. Στο τέλος της επιστολής του, ο άγιος υπεστήριξε την αίτησή του, να προσληφθεί ο νέος Θραξ αντί άλλου, με πέντε σαφή επιχειρήματα υπέρ του νέου: α) η αφοσίωσίς του στην Εκκλησία, β) η ενδόμυχος επιθυμία του να ιερωθεί, γ) η βεβαιότης που προσδίδει ο χαρακτήρ του και οι γνώσεις που θα λάβει στην σχολή, στο να προβεί χρήσιμος στην Εκκλησία, δ) ο εμπλουτισμός της τάξεως των ιερωμένων με κληρικούς του κύρους του νέου αυτού στην υπόδουλη Ελλάδα, και ε) η πεποίθησις ότι θα καταστεί γενναίος πρόμαχος των εθνικών συμφερόντων στην Θράκη.
Ο εν λόγω ιεροσπουδαστής έγινε τελικώς δεκτός στην Ριζάρειο, όπου εφοίτησε τα έτη 1895-1899.
Στο ιστορικό αρχείο της Ριζαρείου υπάρχει μία ακόμη επιστολή του αγίου Νεκταρίου προς το διοικητικό συμβούλιο της σχολής, συνταχθείσα την 15η Μαΐου 1902, στην οποία υπέβαλε και υπεστήριξε την από 5ης Μαΐου 1902 αίτηση της “Θρακικῆς Ἀδελφότητος”, όπως γίνουν αποδεκτοί στην σχολή και άλλοι Θράκες νέοι, με την προϋπόθεση ότι και ο ίδιος ο διευθυντής θα συνέβαλε στην καταβολή των διδάκτρων και των λοιπών εξόδων φοιτήσεως. Δυστυχώς, δια λόγους οικονομικούς, το αίτημα απερρίφθη, όπως μαρτυρείται στην από 22ας Μαΐου 1902 επιστολή του διοικητικού συμβουλίου προς τον σχολάρχη.
Στην από 29ης Οκτωβρίου 1894 επιστολή του, ο άγιος Νεκτάριος παρεκάλεσε τους συμβούλους της Ριζαρείου, να δεχθούν ως οικότροφο τον ανεψιόν του, Θεμιστοκλή Κεφαλά, με την προϋπόθεση ότι θα ενεγράφετο σε δημόσιο σχολείο, μέχρι της εισαγωγής του ως εσωτερικού μαθητού της Ριζαρείου, αφού προηγουμένως θα υπεβάλετο σε εξετάσεις και θα εγένετο δεκτός.
Ο άγιος υπεσχέθη στο συμβούλιο, ότι θα ανελάμβανε προσωπικώς την κηδεμονία του νέου και θα κατέβαλε μηνιαίως τα έξοδα διατροφής του. Ο Θεμιστοκλής ήτο υιός του αδελφού του Χαραλάμπη και ο πρώτος ανεψιός που ανέλαβε ο άγιος υπό την εποπτείαν του.
