
Λάμπρου Κ. Σκόντζου, Θεολόγου - Καθηγητού
Ανάμεσα στις πολυάριθμες χορείες των Αγίων της Εκκλησίας, εξέχουσα θέση κατέχουν οι ασκητικοί Πατέρες της ερήμου.
Πρόκειται για
εκείνες τις μεγάλες μορφές του μοναχισμού, οι οποίες, αποτασσόμενες τον
κόσμο και αφιερώνοντας ολόκληρη τη ζωή τους στον Θεό, κατέστησαν ζωντανά
παραδείγματα της εν Χριστώ τελειώσεως.
Με την αδιάλειπτη
προσευχή, την αυστηρή άσκηση, τη νηστεία, την αγρυπνία και κυρίως με τη
βαθιά ταπείνωση της καρδιάς, αξιώθηκαν να καθαρθούν από τα πάθη, να
φωτισθούν από τη θεία χάρη και να αποκτήσουν την πνευματική σοφία, η
οποία αποτελεί καρπό της εμπειρίας του Αγίου Πνεύματος.
Η πολύτιμη αυτή
εμπειρία διασώθηκε στα ασκητικά συγγράμματα και στα αποφθέγματα των
Πατέρων, τα οποία εξακολουθούν μέχρι σήμερα να αποτελούν ανεξάντλητη
πηγή πνευματικού πλούτου και ασφαλή οδηγό για κάθε πιστό που επιθυμεί να
βαδίσει την οδό της μετανοίας και της σωτηρίας.
Ανάμεσα στις εξέχουσες αυτές μορφές δεσπόζει ο Άγιος Σισώης ο Μέγας, ένας από τους λαμπρότερους ασκητές της αιγυπτιακής ερήμου.
Η ζωή του υπήρξε
υπόδειγμα ολοκληρωτικής αφιερώσεως στον Θεό, ενώ η ταπείνωσή του, η
αδιάλειπτη μετάνοια και η διάκριση που τον διέκρινε τον κατέστησαν έναν
από τους πλέον αγαπητούς και σεβαστούς Πατέρες της Εκκλησίας.
Ο Άγιος έζησε
κατά τον 4ο μ.Χ. αιώνα, την εποχή κατά την οποία ο μοναχισμός γνώριζε τη
μεγάλη του άνθηση στις ερήμους της Αιγύπτου.
Για τα πρώτα χρόνια της ζωής του οι ιστορικές πηγές δεν παρέχουν ασφαλείς πληροφορίες.
Πιθανότατα
ανατράφηκε μέσα σε ευσεβές οικογενειακό περιβάλλον, όπου γαλουχήθηκε με
την ορθόδοξη πίστη και τις αρετές της χριστιανικής ζωής.
Από νεαρή ακόμη ηλικία αισθάνθηκε έντονη την κλήση προς την ολοκληρωτική αφιέρωση στον Θεό.
Χωρίς δισταγμό
εγκατέλειψε τις βιοτικές μέριμνες και ακολούθησε τη στενή και τεθλιμμένη
οδό της ασκήσεως, επιλέγοντας την έρημο ως τόπο πνευματικής
καλλιέργειας και θεογνωσίας.
Καθοριστική υπήρξε η επίδραση που άσκησε επάνω του ο Μέγας Αντώνιος, ο θεμελιωτής του αναχωρητικού μοναχισμού.
Ο Σισώης τον θεωρούσε πνευματικό του πρότυπο και επιθυμούσε να βαδίσει στα ίχνη του.
Μετά την κοίμηση
του μεγάλου αυτού Πατέρα εγκαταστάθηκε στο όρος όπου εκείνος είχε
ασκητέψει, θεωρώντας τον τόπο αυτό ως ιερή παρακαταθήκη του ασκητικού
του αγώνα.
Εκεί παρέμεινε επί πολλές δεκαετίες, επιδιδόμενος σε ιδιαίτερα αυστηρή άσκηση.
Η νηστεία, η αγρυπνία και η αδιάλειπτη προσευχή αποτέλεσαν τον σταθερό τρόπο της ζωής του.
Με τη χάρη του
Θεού απέκτησε υψηλό μέτρο πνευματικής καθαρότητας, ενώ η διάκρισή του
και η βαθιά γνώση της ανθρώπινης ψυχής προκαλούσαν τον θαυμασμό των
συνασκητών του.
Εκείνο όμως που
τον ανέδειξε σε αυθεντικό διδάσκαλο της ερήμου δεν ήταν τόσο η
αυστηρότητα της ασκήσεώς του όσο η βαθιά του ταπείνωση.
Παρά τη μεγάλη πνευματική του πρόοδο, ουδέποτε θεώρησε τον εαυτό του ενάρετο ή άξιο επαίνου.
Αντιθέτως,
θεωρούσε ότι ο άνθρωπος όσο πλησιάζει τον Θεό τόσο περισσότερο
συναισθάνεται την πνευματική του πτωχεία και την ανάγκη της διαρκούς
μετανοίας.
Γι' αυτό και
δίδασκε ότι η αληθινή αρετή δεν εξαντλείται στις εξωτερικές μορφές της
ασκήσεως, αλλά θεμελιώνεται στην ταπείνωση, στην αγάπη προς τον πλησίον
και στην ολοκληρωτική εμπιστοσύνη στο άπειρο έλεος του Θεού.
Η φήμη της αγιότητάς του εξαπλώθηκε σύντομα σε ολόκληρη την αιγυπτιακή έρημο.
Μοναχοί αλλά και
πλήθος λαϊκών κατέφευγαν κοντά του, αναζητώντας λόγο παρηγορίας,
πνευματική καθοδήγηση και λύση στα προβλήματα της ψυχής τους.
Οι σύντομες αλλά
μεστές σοφίας απαντήσεις του διασώθηκαν στο περίφημο Γεροντικό,
αποτελώντας μέχρι σήμερα πολύτιμη πνευματική παρακαταθήκη της ορθόδοξης
ασκητικής παραδόσεως.
Η ταπείνωση ως μέτρο της αγιότητας
Το γνώρισμα που χαρακτήριζε περισσότερο από κάθε άλλο τον Άγιο Σισώη ήταν η βαθιά και αυθεντική ταπείνωσή του.
Παρά τα μεγάλα
πνευματικά χαρίσματα που είχε λάβει από τον Θεό και την καθολική
αναγνώριση της αρετής του, ουδέποτε επέτρεψε στον εαυτό του να θεωρήσει
ότι είχε φθάσει στην πνευματική τελείωση.
Αντιθέτως, όσο
περισσότερο προόδευε στην κατά Θεόν ζωή, τόσο εντονότερα βίωνε την
αναξιότητά του ενώπιον της άπειρης αγιότητας του Θεού.
Η στάση αυτή εκφράζεται χαρακτηριστικά σε ένα από τα πλέον γνωστά περιστατικά του Γεροντικού.
Κάποτε ένας αδελφός τον ρώτησε: «Ἔφθασας εἰς τὰ μέτρα τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου;».
Ο όσιος
αποκρίθηκε με λόγο που αποκαλύπτει το βάθος της αυτογνωσίας του: «Ἐὰν
εἶχα ἕνα μόνον ἀπὸ τοὺς λογισμοὺς τοῦ Ἀββᾶ Ἀντωνίου, θὰ ἤμουν ὅλος ὡς
πῦρ»!