Φώτισόν μου το σκότος

  

Την Κυριακή Β΄Νηστειών η Εκκλησία μας τιμά έναν από τους μεγάλους φωστήρες της Ορθοδοξίας, τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά. Έναν άνθρωπο που αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην προσευχή, στην αναζήτηση του Θεού και στην υπεράσπιση της εμπειρίας της θείας Χάριτος.
Από τον άγιο Γρηγόριο προέρχεται και μια μικρή, αλλά βαθύτατη προσευχή που κρύβει μέσα της όλη τη θεολογία της πνευματικής ζωής:
«Φώτισόν μου το σκότος».
Τέσσερις μόνο λέξεις.
Και όμως μέσα σε αυτές χωρά ολόκληρη η κραυγή της ανθρώπινης ψυχής.
Ο άγιος δεν λέει: «Δώσε μου δύναμη», ούτε λέει: «Κάνε με καλύτερο από τους άλλους».
Λέει κάτι πολύ πιο βαθύ: φώτισε το σκοτάδι μου.
Γιατί ο άνθρωπος που γνώρισε τον Θεό καταλαβαίνει κάτι που συχνά εμείς ξεχνάμε: ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα της ζωής μας δεν είναι οι δυσκολίες, αλλά το σκοτάδι της καρδιάς.
Σκοτάδι είναι η σύγχυση.
Σκοτάδι είναι ο εγωισμός.
Σκοτάδι είναι ο θυμός, η απελπισία, η αμαρτία που βαραίνει την ψυχή.
Και το σκοτάδι δεν φεύγει με ανθρώπινες δυνάμεις.
Το σκοτάδι φεύγει μόνο όταν μπει το φως.
Ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς δίδαξε ότι ο Θεός δεν είναι μια ιδέα ή μια φιλοσοφία.
Ο Θεός είναι φως. Φως ζωντανό. Φως που μπορεί να φωτίσει πραγματικά τον άνθρωπο.
Οι άγιοι της Εκκλησίας δεν μιλούσαν για τον Θεό επειδή διάβασαν βιβλία.
Μιλούσαν γιατί γνώρισαν το φως Του.
Το φως της Μεταμορφώσεως. Το άκτιστο φως της Χάριτος.

Σ΄ αγαπω γιατι μου μοιαζεις!

  

«Η δουλειά του παπά είναι να διαβάζει ονόματα, χιλιάδες ονόματα, ειδικά των κεκοιμημένων.
Οι ζωντανοί όλο και κάποιον θα βρουν να του πουν τον πόνο τους, όλο και κάποιος θα τους στηρίξει έστω λίγο. Στην άλλη ζωή όλοι είναι εν μετανοία, αλλά δεν μπορούν οι ίδιοι να κάνουν τίποτα.
Δουλειά του παπά, είναι να μνημονεύει
ονόματα κεκοιμημένων στην Προσκομιδή».
«Μια φορά», έλεγε ο παπά-Εφραίμ, κοιμήθηκε ένα καλογέρι μου. Είδα κατόπιν ότι το καλογέρι δεν είχε πάει σε καλό μέρος… Έκανα λοιπόν μεγάλη προσευχή για την ψυχή του καλογεριού μου.
Το βράδυ εμφανίζεται ο Χριστός και μου λέει:

Το εξομολογητάρι του γέροντα Αρσένιου.

  

Σ’ ένα μικρό μοναστήρι, στην πλαγιά ενός ήσυχου βουνού, ζούσε ένας γέροντας, ο πατήρ Αρσένιος. Είχε τη φήμη πως διάβαζε τις καρδιές των ανθρώπων. Όχι με μαγικό τρόπο, αλλά με εκείνη την πνευματική καθαρότητα που αποκτάται μόνο μετά από χρόνια προσευχής και σιωπής. Το εξομολογητάρι του ήταν πάντα γεμάτο, ειδικά τις ημέρες της Σαρακοστής.

Μια χρονιά, λίγο πριν το Πάσχα, κατέφτασε στο μοναστήρι ένας άνδρας, ο Μάρκος. Ήταν φανερό πως κουβαλούσε ένα βαρύ φορτίο. Δεν ήταν από τους συνηθισμένους προσκυνητές. Η ματιά του ήταν ανήσυχη, γεμάτη αμφιβολία. Περίμενε υπομονετικά τη σειρά του και όταν μπήκε στο κελί του γέροντα, γονάτισε χωρίς να μιλήσει.

Ο π. Αρσένιος τον κοίταξε ήσυχα. Δεν βιαζόταν. Η σιωπή γέμισε το μικρό δωμάτιο, που μύριζε λιβάνι και παλιό ξύλο.
«Μίλησε, παιδί μου», είπε τελικά ο γέροντας. «Εδώ είμαστε μόνο εγώ, εσύ κι Εκείνος που σε περιμένει. Τι σε βαραίνει;»
Ο Μάρκος σήκωσε το βλέμμα. «Πάτερ, ήρθα να εξομολογηθώ. Το κάνω κάθε χρόνο, τέτοια εποχή. Το κάνω για να καθαρίσω, να κοινωνήσω, να... να περάσω καλά το Πάσχα. Να 'μαι εντάξει με το τυπικό. Αλλά φέτος... φέτος νιώθω άδειος. Λέω τα ίδια λόγια, μετανοιώνω για τα ίδια λάθη και ξαναπέφτω στα ίδια. 

Νιώθω πως η εξομολόγηση είναι μια τυπική διαδικασία, μια λίστα με αμαρτήματα που απαγγέλλω και μετά παίρνω μια... μια άφεση. Σα να μη συμβαίνει τίποτα ουσιαστικό μέσα μου. Η Σαρακοστή περνάει και εγώ μένω ίδιος.»
Ο γέροντας τον άκουσε προσεκτικά. Δεν είπε τίποτα για λεπτομέρειες αμαρτιών. Δεν τον ρώτησε τι έκανε ή τι δεν έκανε. Αντίθετα, σκύβοντας λίγο, πήρε από το πλάι ένα μικρό, χοντρό, κερί μέλισσας, ακουμπούσε σε ένα πιατάκι. Το άναψε.
«Κοίταξε την φλόγα, Μάρκο», είπε.

Ο Μάρκος υπάκουσε. Η φλόγα τρεμόπαιζε, κιτρινίζοντας τον τοίχο πίσω της.

«Τι βλέπεις;» ρώτησε ο γέροντας.

«Μια φλόγα», απάντησε απλά ο Μάρκος.

«Και τι κάνει αυτή η φλόγα;»

«Καίει... φωτίζει...»

«Κοίταξε καλύτερα», επέμεινε ο π. Αρσένιος. «Βλέπεις πώς τρεμοπαίζει; Πώς αγωνίζεται να σταθεί όρθια; Κι όμως, από μόνη της, τι μπορεί να κάψει; Μια σταγόνα λάδι; Μια μικρή πεταλούδα; Τη σκόνη; Είναι αδύναμη. Αν την αφήσεις έξω, ο παραμικρός άνεμος θα τη σβήσει. Τώρα, όμως, εδώ μέσα, στο κελί, προστατεύεται. Κι αν την πλησιάσεις, νιώθεις τη ζέστη της.»

Ο Μάρκος κοιτούσε τη φλόγα, προσπαθώντας να καταλάβει.

«Αυτή η φλόγα είσαι εσύ, παιδί μου. Μια μικρή, αδύναμη φλόγα, που θέλει να καίει.
Η εξομολόγηση που έκανες ως τώρα ήταν σαν να βγάζεις την φλόγα έξω στον αέρα για λίγο, να της λες "δεν καίς καλά" και μετά να την ξαναβάζεις μέσα, ελπίζοντας πως κάτι θα αλλάξει. Αλλά η φλόγα δεν αλλάζει αν δεν αλλάξεις το καντήλι που την κρατά, αν δεν της δώσεις καθαρό λάδι.»

«Δεν καταλαβαίνω, πάτερ», ψέλλισε ο Μάρκος.

«Η αληθινή εξομολόγηση, αυτή που έχει ουσία και γίνεται πράξη, δεν είναι μια λίστα λαθών. Είναι σαν να βγάζεις το χώμα από την καρδιά σου, για να μπορέσει να φυτρώσει ο σπόρος. Δεν πας να πεις "έκανα αυτό και το άλλο" μόνο. Πας να συναντήσεις Αυτόν που σε κοιτάζει με αγάπη, όχι για να Του δώσεις αναφορά, αλλά για να Του ζητήσεις να καθαρίσει το βλέμμα σου, να σε βοηθήσει να δεις εσύ τον εαυτό σου όπως Εκείνος τον βλέπει. Να δεις όχι μόνο τις πράξεις σου, αλλά και τις ρίζες τους. Τον εγωισμό, τη φιλαυτία, τον φόβο.»

Σηκώθηκε, πήρε ένα μικρό κομμάτι παλιό, σκουριασμένο σίδερο που ήταν πεταμένο σε μια γωνιά και το ακούμπησε δίπλα στο κερί.

Αγιορείτικες σαρακοστιανές συνταγές: Ρεβιθόρυζο κοκκινιστό με μελιτζάνες

 

Αγιορείτικες σαρακοστιανές συνταγές: Ρεβιθόρυζο κοκκινιστό με μελιτζάνες

Υλικά:

500 γραμ ρεβίθια
1 κ.σ. κοφτή σόδα
2 μεγάλα κόκκινα κρεμμύδια ψιλοκομμένα
1/2 φλ. ελαιόλαδο
1 συσκευασία αποφλοιωμένα ντοματάκια (τα λιώνουμε με πιρούνι)
2 μελιτζάνες φλάσκες (κομμένες σε καρέ)
2 σκ. σκόρδο ψιλοκομμένες
1 φλ. ρύζι καρολίνα
λίγο μαϊντανό ψιλοκομμένο
λίγο δυόσμο ψιλοκομμένο
αλάτι
φρεσκοτριμμένο ππέρι

Εκτέλεση:

Για να φτιάξουμε το κοκκινιστό ρεβυθόρυζο, από το προηγούμενο βράδυ μουλιάζουμε τα ρεβίθια σε μπόλικο νερό με μία κουταλιά κοφτή σόδα.
Την επόμενη τα ξεπλένουμε καλά και τα βράζουμε με καθαρό νερό μέχρι να μισομαλακώσουν και να είναι σχεδόν έτοιμα. Τα στραγγίζουμε. Κρατάμε λίγο από το νερό τους.
Αραδιάζουμε τις μελιτζάνες σε ταψί στρωμένο με λαδόκολλα. Τις αλατίζουμε και τις ραντίζουμε με λίγο ελαιόλαδο. Ανακατεύουμε και προσθέτουμε το σκόρδο.

ΣΗΚΩ ΕΠΑΝΩ ΠΑΠΑ ΜΟΥ

 

6 στα 10 παιδιά χρησιμοποιούν chatbots ΑΙ: Κίνδυνοι, προειδοποιητικά σημάδια και τι να κάνουν οι γονείς

 

Ως γονέας, δεν μπορείτε να υποθέσετε ότι όλες οι πλατφόρμες διαθέτουν αποτελεσματικά μέτρα προστασίας κατάλληλα για παιδιά. Ακόμη και όταν υπάρχουν τέτοια μέτρα, η εφαρμογή τους δεν είναι απαραίτητα συνεπής, ενώ η ίδια η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από το ρυθμιστικό και πολιτικό πλαίσιο

Τα παιδιά μας χρειάζονται τους ανθρώπους στο επίκεντρο του συναισθηματικού τους κόσμου. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο σε πολλούς τομείς, αλλά μέχρι να αναπτύξουν μια υγιή και ισορροπημένη σχέση μαζί της, η χρήση της πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά. Και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να αντικαθιστά την ανθρώπινη επαφή

Άρθρο της ESET*

Μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια, τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης απέκτησαν εκατοντάδες εκατομμύρια χρήστες και πέρασαν δυναμικά όχι μόνο στην καθημερινότητα των ενηλίκων αλλά και των παιδιών.

Το ChatGPT αναφέρει περίπου 700 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες την εβδομάδα, ενώ βρετανική μελέτη δείχνει ότι σχεδόν τα δύο τρίτα (64%) των παιδιών χρησιμοποιούν τέτοια εργαλεία.
Την ίδια στιγμή, ένα παρόμοιο ποσοστό γονέων ανησυχεί ότι τα παιδιά τους πιστεύουν πως τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης είναι πραγματικοί άνθρωποι, τονίζει ο Phil Muncaster από την παγκόσμια εταιρία ψηφιακής ασφάλειας ESET.

Αν και αυτή η ανησυχία μπορεί να ακούγεται υπερβολική, αντανακλά βάσιμες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και τις ψυχολογικές επιπτώσεις της συχνής χρήσης αυτής της τεχνολογίας από τα παιδιά, συνεχίζει ο Phil.

Ως γονέας, δεν μπορείτε να υποθέσετε ότι όλες οι πλατφόρμες διαθέτουν αποτελεσματικά μέτρα προστασίας κατάλληλα για παιδιά. Ακόμη και όταν υπάρχουν τέτοια μέτρα, η εφαρμογή τους δεν είναι απαραίτητα συνεπής, ενώ η ίδια η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από το ρυθμιστικό και πολιτικό πλαίσιο.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
Τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη (GenAI) με διαφορετικούς τρόπους, εξηγεί ο Phil Muncaster από την ESET. Για ορισμένα αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τις σχολικές τους εργασίες, ενώ για άλλα εξελίσσεται σε ένα μόνιμο συνομιλητή, από τον οποίο ζητούν συμβουλές και στον οποίο αποδίδουν χαρακτηριστικά «ψηφιακού φίλου».

Αυτή η χρήση, συνοδεύεται από συγκεκριμένους κινδύνους που αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής. Ο σημαντικότερος αφορά την ψυχολογική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών.

Σε μια ηλικία όπου διαμορφώνονται η ταυτότητα, η αυτοεκτίμηση και οι διαπροσωπικές δεξιότητες, η υπερβολική προσκόλληση σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά, προειδοποιεί ο Muncaster. Τα παιδιά μπορεί να συνηθίσουν να «κάνουν παρέα» με chatbots και εφαρμογές AI (τεχνητής νοημοσύνης) αντί να κάνουν πραγματικές φιλίες με άλλα παιδιά. Επειδή το AI δεν κρίνει, δεν διαφωνεί και δεν απαιτεί κόπο όπως οι ανθρώπινες σχέσεις, μπορεί να φαίνεται πιο «εύκολο» και «ασφαλές».

Ο μήνας Μάρτης.

  

Ο Μάρτης.. Μάρτης μίλησε
και είπε πως θ' αργήσει
έχει ακόμα δυο βροχές
και μία να χιονίσει.

Ένα δεντράκι τ' άκουσε
και πήγε να λυγίσει
του είπα να 'χει υπομονή
το φόβο να νικήσει.

Η Ντροπή που Ξυπνά την Ψυχη.

  

Η παράδοση της Εκκλησίας διαφυλάσσει πλήθος διηγήσεων από το Μέγα Γεροντικόν, όπου η θεία πρόνοια αποκαλύπτει στον άνθρωπο την αλήθεια της πνευματικής του καταστάσεως. 

Σε αυτές τις διηγήσεις φαίνεται καθαρά ότι η επιθυμία για σωτηρία δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδεύεται από αγώνα, μετάνοια και πνευματική εγρήγορση. 

Όπως διδάσκει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, αρχή μετανοίας η αίσθησις της πτώσεως, δηλαδή η στιγμή που ο άνθρωπος βλέπει καθαρά το σφάλμα του γίνεται η απαρχή της σωτηρίας.

Ένας γέροντας διηγήθηκε κάποτε ότι υπήρχε ένας αδελφός ο οποίος επιθυμούσε να φύγει από τον κόσμο για να γίνει μοναχός. Η ίδια του η μητέρα όμως τον εμπόδιζε, γιατί δεν ήθελε να τον αποχωριστεί. Εκείνος όμως δεν εγκατέλειπε την απόφασή του και έλεγε συνεχώς με ζήλο ότι θέλει να σώσει την ψυχή του. Παρά τις προσπάθειες της μητέρας του να τον συγκρατήσει, τελικά δεν κατόρθωσε να τον μεταπείσει και υποχώρησε μπροστά στην επιθυμία του.

Ο νέος έφυγε λοιπόν και έγινε μοναχός. Όμως αντί να ζήσει με προσοχή και πνευματικό αγώνα, άφησε τη ζωή του να κυλήσει μέσα στην αμέλεια. Τα χρόνια περνούσαν χωρίς μετάνοια και χωρίς προκοπή στην αρετή.

Κάποτε πέθανε η μητέρα του. Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα συνέβη να αρρωστήσει και ο ίδιος βαριά. Κατά τη διάρκεια της ασθένειάς του έπεσε σε έκσταση και αρπάχθηκε μπροστά στο φοβερό θέαμα της κρίσεως. Εκεί, μέσα σε εκείνη την τρομερή εμπειρία, είδε τη μητέρα του ανάμεσα στους καταδικασμένους.

Μόλις εκείνη τον είδε, έμεινε κατάπληκτη και του είπε με πόνο. Τι συμβαίνει παιδί μου; Και εσύ καταδικάστηκες να έρθεις στον τόπο αυτό; Και πού πήγαν εκείνα τα λόγια που έλεγες; Θέλω να σώσω την ψυχή μου.

Ὁ Ἅγιος Κοδράτος ὁ Μάρτυρας καὶ οἱ σὺν αὐτῷ

 

Οἱ Ἅγιοι Μάρτυρες Κοδράτος, Ἄνεκτος, Παῦλος, Διονύσιος, Κυπριανὸς καὶ Κρήσκης ἦταν φίλοι καὶ μαρτύρησαν κατὰ τὸν διωγμὸ τῶν αὐτοκρατόρων Δεκίου (249 – 251 μ.Χ.) ἢ Οὐαλεριανοῦ (253 – 259 μ.Χ.) στὴν Κόρινθο, ὅταν ἡγεμόνας τῆς Ἑλλάδος ἦταν ὁ Ἰάσων.

Στὸ Μηνολόγιον τοῦ αὐτοκράτορος Βασιλείου Β’ ἀναφέρεται ὅτι ἀπὸ τοὺς Χριστιανούς, ὅσοι μὲν εἶχαν συλληφθεῖ σφαγιάζονταν, ὅσοι ὅμως ἔφευγαν κρύβονταν στὰ ὄρη, γιὰ ὅσο διάστημα χρειαζόταν. Ἔτσι καὶ ἡ μητέρα τοῦ Κοδράτου, ποὺ καταγόταν ἀπὸ τὴν πόλη τῶν Κορινθίων, ἔφυγε γιὰ τὸ ὄρος καὶ κρυβόταν. 

Καὶ καθὼς ἦταν ἔγκυος, γέννησε υἱὸ ποὺ τὸν ὀνόμασε Κοδράτο. Στὴν συνέχεια, ἀφοῦ ἔζησε γιὰ λίγο, πέθανε, ἐγκαταλείποντας τὸν υἱό της βρέφος. Αὐτὸς τρεφόταν ἀπὸ τὰ νέφη ποὺ συνενώνονταν ἐπάνω ἀπὸ αὐτὸν καὶ τὸν πότιζαν. 

Ὁ Κοδράτος, ἀφοῦ μεγάλωσε, δίδασκε τὴν Χριστιανικὴ πίστη στὸν Ἄνεκτο, τὸν Κρήσκεντα, τὸν Κυπριανό, τὸν Παῦλο καὶ τὸν Διονύσιο, ποὺ εἶχαν στὸ μεταξὺ καταφύγει κοντά του. Ὅμως οἱ Ἅγιοι Ἄνεκτος, Κρῆσκος, Κυπριανὸς καὶ Παῦλος συνελήφθησαν ἐπειδὴ ἦταν Χριστιανοί. 

Ὁ ἡγεμόνας Ἰάσων προσπάθησε μὲ διάφορους τρόπους νὰ τοὺς δελεάσει καὶ νὰ τοὺς πείσει νὰ ἀπαρνηθοῦν τὴ χριστιανικὴ τους πίστη καὶ νὰ θυσιάσουν στὰ εἴδωλα. Ἐκεῖνοι ὁμολόγησαν μὲ πνευματικὴ ἀνδρεία τὸν Χριστό, βασανίσθηκαν καὶ τέλος ἀποκεφαλίσθηκαν.

Ἔτσι εἰσῆλθαν οἱ Ἅγιοι Μάρτυρες στὴ χαρὰ τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου μας.

Καλημέρα!

  

 

Στη γαλήνη απολαμβάνεις το ταξίδι ,

Καληνύχτα!

  

 

Δεν είναι όλες οι ιστορίες γραμμένες σε βιβλία.

«Ένα πορτοκάλι που δεν φαγώθηκε ποτέ, αλλά χόρτασε ολόκληρη την έρημο των Καρουλίων»

  

​Σε ένα από αυτά τα σπήλαια του Αγίου όρους ζούσε ο γέροντας Αρσένιος, ένας άνθρωπος που είχε ξεχάσει τη γεύση του λαδιού και του κρασιού εδώ και δεκαετίες. Ήταν η Μεγάλη Εβδομάδα, και η πείνα του σώματος είχε γίνει ένας επίμονος σύντροφος.

​Τη Μεγάλη Τετάρτη, ένας νεαρός προσκυνητής, που κατάφερε να σκαρφαλώσει μέχρι εκεί με δυσκολία, του άφησε κρυφά στην είσοδο της σπηλιάς ένα μεγάλο, ώριμο πορτοκάλι. Ο γέροντας το βρήκε το απόγευμα, καθώς έβγαινε να μαζέψει λίγα χόρτα.

​Το πορτοκάλι έλαμπε σαν χρυσάφι μέσα στο γκρίζο των βράχων. Η μυρωδιά του, ακόμα και μέσα από τη φλούδα, πλημμύρισε τον αέρα. Ο γέροντας το πήρε στα χέρια του. Το στομάχι του διαμαρτυρήθηκε, και η σκέψη του ψιθύρισε: «Φάε το, είναι ευλογία, θα σου δώσει δύναμη για την αγρυπνία της Σταύρωσης».

​Όμως ο γέροντας χαμογέλασε πονηρά στον «πειρασμό». Κράτησε το πορτοκάλι, το κοίταξε με αγάπη και είπε:

​«Ωραίο είσαι, κτίσμα του Θεού, αλλά πιο γλυκός είναι ο Χριστός που πεινάει πάνω στον Σταυρό.»

Πνευματική προσέγγιση του δημογραφικού προβλήματος

 

 

του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού

---

 Η οικογένεια ως «κατ' οίκον Eκκλησία»

Εισαγωγικά

Καθίσταται εναργές ότι το δημογραφικό πρόβλημα, ιδιαιτέρως κατά την τελευταία πενταετία, έχει αναχθεί σε πρώτιστη προτεραιότητα της Πολιτείας.

Το πλέον αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι η κοινωνία στο σύνολό της —όπως τεκμαίρεται και από τις σχετικές δημοσκοπήσεις— έχει πλέον συνειδητοποιήσει ότι το ζήτημα αυτό δεν άπτεται μόνον της ιστορικής συνεχείας του Γένους μας, αλλά συνδέεται άρρηκτα με ένα ευρύ φάσμα οικονομικών και κοινωνικών παραμέτρων, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα όλων μας.

Ασφαλώς, το εν λόγω πρόβλημα είχε αρχίσει να εκδηλώνει τα πρώτα ανησυχητικά του συμπτώματα ήδη από τεσσαρακονταετίας.

Εντούτοις, παρέμενε χαμηλά στην ιεράρχηση των εκάστοτε κυβερνήσεων, ενώ για την ευρύτερη κοινωνία αποτελούσε ζήτημα δευτερεύουσας σημασίας, συγκριτικά με τα κοινωνικοπολιτικά θέματα που κυριάρχησαν στη δημόσια σφαίρα από τη Μεταπολίτευση και εξής.

Ακόμη και όταν, στα μέσα της δεκαετίας του '90, ο Υπουργός κ. Μανώλης Δρεττάκης συνέταξε εμπεριστατωμένη μελέτη στο πλαίσιο αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής —καταδεικνύοντας ότι οδηγούμαστε με μαθηματική ακρίβεια σε μη αναστρέψιμα αποτελέσματα— το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας παρέμενε εν πολλοίς αδιάφορο, ενώ η Πολιτεία μετέθετε τη λήψη των αναγκαίων μέτρων σε ένα αόριστο μέλλον.

Επί των ημερών μας, το ζήτημα έχει οξυνθεί σημαντικά, αναδεικνύοντας την πολυσύνθετη φύση του, καθώς σε αυτό διασταυρώνονται παράμετροι κοινωνικής, οικονομικής, ψυχολογικής, αλλά πρωτίστως πνευματικής φύσεως.

Καταρχάς, οφείλουμε να συνεκτιμήσουμε δύο θεμελιώδη δεδομένα: το πρώτο συνίσταται στο ότι το δημογραφικό πρόβλημα δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στην ελληνική κοινωνία, αλλά ταλανίζει ολόκληρο τον δυτικό κόσμο και κατεξοχήν την Ευρώπη. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της νοτίου Ιταλίας, όπου ορεινοί και αγροτικοί οικισμοί ερημώνονται με ραγδαίους ρυθμούς.

Το δεύτερο δεδομένο αφορά στην άμεση συνάρτηση του δημογραφικού με τη ριζική ανατροπή συμπεριφορών και προτεραιοτήτων, ιδιαιτέρως μεταξύ των νεοτέρων γενεών.

Πρόκειται για μεταβολές που κλονίζουν με πρωτόγνωρη σφοδρότητα τις πατροπαράδοτες κοινωνικές και οικογενειακές δομές, καθώς και τους προσωπικούς και συλλογικούς στόχους.

Αρκεί μια αναδρομή στον παλαιό ελληνικό κινηματογράφο για να διαπιστώσει κανείς την πλήρη ανατροπή των σχεδιασμών του μέσου Έλληνα αναφορικά με τον οικογενειακό και επαγγελματικό του βίο.

Κοινωνικά Αίτια του προβλήματος

Η διαφοροποίηση αυτή ερμηνεύεται, αναμφίβολα, από προφανή αίτια. Οι μεταβαλλόμενες κοινωνικές συνθήκες, οι εργασιακές σχέσεις, τα κυρίαρχα καταναλωτικά πρότυπα και, βεβαίως, η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη —με τις απρόβλεπτες ανατροπές που επιφέρει καθημερινά η Τεχνητή Νοημοσύνη— επιτείνουν το αίσθημα της ανασφάλειας και της αβεβαιότητας.

Παράλληλα, οι διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας περιθωριοποιούν τις παραμέτρους της οικογενειακής ζωής.

Ο σχεδιασμός για τη δημιουργία εστίας καταπνίγεται από τις σκληρές συνθήκες της οικονομικής επιβιώσεως, αλλά και από τις προτεραιότητες ενός εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο είναι πλήρως προσαρμοσμένο στις απάνθρωπες επιταγές ενός οικονομικού μοντέλου που υποβιβάζει τον άνθρωπο σε μια στυγνή παραγωγική και καταναλωτική μηχανή.

Θα ήταν, ωστόσο, σφάλμα να περιοριστούμε μόνον σε αυτές τις διαπιστώσεις. Προσεγγίζοντας το δημογραφικό πρόβλημα με στενά οικονομοτεχνικά και κοινωνιολογικά κριτήρια, αδυνατούμε να το διερευνήσουμε εις βάθος.

Τούτο αποδεικνύεται από την ισχνή αποτελεσματικότητα των μέτρων που, έστω και δειλά, άρχισαν να λαμβάνονται.

Ακόμη και σε κράτη όπου το ζήτημα απασχολεί σοβαρά την πολιτική ηγεσία επί μακρόν, τα αποτελέσματα παραμένουν πενιχρά και δυσανάλογα προς τις οδυνηρές συνέπειες που επιφέρει η προϊούσα γήρανση του πληθυσμού. Γιατί, όμως, συμβαίνει αυτό;

Η απάντηση έγκειται στο γεγονός ότι το δημογραφικό συνδέεται με θεμελιώδη υπαρξιακά ερωτήματα, τα οποία ταλανίζουν κυρίως τους νέους: Γιατί να δημιουργήσω οικογένεια; Γιατί να φέρω ένα παιδί στον κόσμο; Γιατί να διακινδυνεύσω μια ενδεχόμενη αποτυχία στη συμβίωση ή στην ανατροφή;

Και, εν τέλει, γιατί να μην αφοσιωθώ αποκλειστικά στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία και στην ατομική μου ευμάρεια;

Τα ερωτήματα αυτά αγγίζουν τις πνευματικές χορδές της ανθρώπινης προσωπικότητας και καθορίζουν τις αποφάσεις που συνθέτουν τη δύσκολη εξίσωση του δημογραφικού.

Σε αυτήν την εξίσωση, η πνευματικότητα αναδεικνύεται σε παράγοντα καταλυτικό. Για τον λόγο αυτόν, παρίσταται ανάγκη, στο σημείο αυτό, να αποσαφηνίσουμε —στο μέτρο που ο χρόνος μάς το επιτρέπει— το περιεχόμενο αυτού του όρου.

Η διάσταση της πνευματικότητας

Συνεπώς, η πνευματικότητα δεν αποτελεί μια αφηρημένη έννοια ή μια θεωρητική ενασχόληση, αλλά την ίδια τη βάση πάνω στην οποία οικοδομείται η στάση μας απέναντι στη ζωή.

Όταν η πυραμίδα των αξιών μας μετατοπίζεται από το «εμείς» στο «εγώ», τότε μοιραία αλλάζει και η προσέγγισή μας στην οικογένεια, την τεκνογονία και τη θυσιαστική αγάπη. 

Το δημογραφικό πρόβλημα, λοιπόν, στην ουσία του, δεν είναι απλώς ένα ζήτημα οικονομικών μεγεθών ή κοινωνικών παροχών· είναι πρωτίστως κρίση πνευματική και αξιακή. Είναι η δυσκολία του σύγχρονου ανθρώπου να δεσμευτεί σε κάτι που υπερβαίνει τη δική του ατομικότητα και να αποδεχθεί την ευθύνη της συνέχειας της ζωής.

Η υπέρβαση αυτής της κρίσης απαιτεί μια επαναξιολόγηση του κώδικα που καθορίζει τις επιλογές μας: το αν θα πορευτούμε με γνώμονα την εφήμερη αυτονομία ή την αιώνια προοπτική του προσώπου μέσα στην κοινωνία.

Κορυφαία θέση σε κάθε αξιακό κώδικα έχει το ίδιο το γεγονός της ζωής και όλα εκείνα τα ερωτήματα που σχετίζονται με αυτήν: Από που έλαβα τη ζωή, τί μου ανήκει και τί θέση έχω σε αυτό που ονομάζουμε «κύκλο της ζωής».

Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά δεν αποτελούν μόνον νοητικές κατασκευές αλλά εξαρτώνται από τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις που αποκομίζει ο κάθε άνθρωπος από το κοινωνικό του περιβάλλον, ήδη από την πολύ μικρή ηλικία του, καθώς και από τις νουθεσίες, τις υποδείξεις,  τους λόγους, ιδιαίτερα όμως το παράδειγμα που παίρνει από εκείνους που έχουν αναλάβει να διαμορφώσουν τον χαρακτήρα και τη συνείδησή του, δηλαδή το σπίτι του και τους γονείς του.

Όλα, λοιπόν, οδηγούν στο συμπέρασμα πως, χωρίς πνευματική αντιμετώπιση, το δημογραφικό πρόβλημα θα συνεχίσει να οξύνεται μέσα σε μια δυτική κοινωνία η οποία συστηματικά —ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες — έχει επιλέξει τον δρόμο της «αποπνευματοποίησης» της ζωής και του ανθρωπίνου προσώπου.

Στο επίπεδο της «αποπνευματοποίησης», το άτομο δεν ενεργεί με αρετές και αξίες, αλλά μόνο με τις φυσικές ικανότητες που διαθέτει, όπως η ευφυΐα, οι αντοχές και οι επίκτητες γνώσεις.

Με όλα αυτά όμως υπηρετεί μόνο το προσωπικό του όφελος, έστω κι αν βλάπτει με τις ενέργειές του τον συνάνθρωπο και, γενικότερα, το σύνολο.

Επομένως, ο δύσκολος αγώνας του συνειδητού ανθρώπου είναι να βρει τον τρόπο ώστε να εναρμονίσει αυτές τις δύο πλευρές του και να ζήσει ως ολοκληρωμένο πρόσωπο πάνω στη γη.

Κι εδώ ακριβώς αρχίζει η δυσκολία του! Ποιά θα είναι η επιλογή του; Πώς θα ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο δυνάμεις (Πνεύμα και Ύλη) που τον διεκδικούν, αφού είναι «γέννημα» και των δύο; Τί ερμηνεία δίνει στον κόσμο που τον περιβάλλει; Ποιοί είναι οι κανόνες που πρέπει να αποδεχθεί και, κυρίως, γιατί να τους αποδεχθεί;

Δημογραφικό και ορθόδοξη πνευματικότητα

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ερώτημα είναι σαφές: μπορεί η χριστιανική πνευματικότητα να βοηθήσει στην ανάδειξη της αιτίας του δημογραφικού προβλήματος και να οδηγήσει σε μια αποτελεσματική αντιμετώπιση του;

Πριν προσεγγίσουμε το ερώτημα αυτό, πρέπει να έχουμε ως δεδομένο πως ο κάθε άνθρωπος διψά για μια ζωή γεμάτη νόημα και διαρκή χαρά. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην ποθεί την εσωτερική πληρότητα και την απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής.

Αυτήν την πληρότητα την επιτυγχάνει ο άνθρωπος όταν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε.

Η ευτυχισμένη ζωή ξεκινά από την αυτογνωσία. Ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να επιλέξει οποιονδήποτε σκοπό ζωής, η ολοκλήρωσή του όμως είναι συνυφασμένη με την εκπλήρωση ενός σκοπού, ο οποίος τού δόθηκε και αποτελεί αναπόσπαστο δεδομένο της κατασκευής του. 

Για την ορθόδοξη ανθρωπολογία,  ο άνθρωπος αποτελεί εικόνα του Θεού. Η θέση αυτή αναφέρεται πολύ συχνά και αποτελεί προμετωπίδα πολλών και διαφορετικών θεολογικών αναλύσεων.

Συνήθως τονίζονται συγκεκριμένες πτυχές του «κατ’ εικόνα» όπως είναι το αυτεξούσιο ή η λογική.

Ο όρος αυτός, όμως, έχει απύθμενο βάθος και συνδέεται με θεμελιώδεις παραμέτρους της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως αυτό του νοήματος της ζωής, με το οποίο συνδέεται άμεσα το δημογραφικό πρόβλημα, ως πρόβλημα δημιουργίας μιας ζωής.

  Το «κατ’ εικόνα» καθιστά τον άνθρωπο συν - δημιουργό της ζωής. Η πληρότητα του ανθρώπου και η εσωτερική του ολοκλήρωση έχει ως βασικό παράγοντα τη συμμετοχή στο γεγονός της ζωής.

Η τεκνογονία δεν είναι απλώς μια βιολογική πράξη αλλά συνεργασία με τον Θεό στη δημιουργία.

Όταν ο Θεός παραγγέλλει στους ανθρώπους το «αυξάνεστε και πληθύνεσθε», τον καθιστά στην ουσία συνεργάτη του και του υποδεικνύει ένα βαθύ νόημα ζωής.

Θα σημαίνει τη σωτηρία μας!

  

«…Το να πάω στο απόδειπνο, το να πάω στην προηγιασμένη, 

το να πάω στους χαιρετισμούς, το έχει ανάγκη το σπίτι μου, 

το έχουν ανάγκη τα παιδιά μου, το έχει ανάγκη η ειρήνη του σπιτιού μου,

Άγιος Πορφύριος: Χωρίς Θεία Κοινωνία, χωρίς Χριστό, πώς θα βγεις μέσα στην καθημερινότητα;

 

Εγώ, έλεγε ο Γέροντας Πορφύριος, τους θυμιάζω και εκείνοι δεν υποκλίνονται. Λέω «στώμεν καλώς» και αυτοί κάθονται. Τους ευλογώ και εκείνοι κουβεντιάζουν. Και το τραγικότερο: λέω «πίετε εξ αυτού πάντες» καί προσέρχονται στη Θεία Κοινωνία ελάχιστοι. Μεγάλος πόνος για τον ιερέα.

Ρώτησα:

-Πρέπει, γέροντα, να κοινωνούν όλοι;

-Βρε, δεν το λέω εγώ. Το λέει ο Κύριος. «Πάντες»!

Μήπως έχει καμμιά άλλην έννοια ή λέξη και δεν την ξέρω; Και παρακάτω η ευχή λέει: «και δι’ ημών παντί τω λαώ». Φυσικά, όσοι δεν έχουν κωλύματα.

Οι άλλοι πρέπει να πάρουν προηγουμένως άφεση πνευματικού. Αλλιώς, χωρίς Θεία Κοινωνία, χωρίς Χριστό, πώς θα βγεις μέσα στην καθημερινότητα;

Ήρθες στην εκκλησία και έχασες το σπουδαιότερο, το Δώρο, το παν: Έμεινες με το αντίδωρο. Ξέρεις, βρε Γιωργάκη, τι είναι το «το Άγιο Θυσιαστήριο;» Ό,τι πολυτιμότερο επί της γης.

Οι βασιλικοί θρόνοι, οι προεδρικοί θώκοι, οι ακαδημαϊκές έδρες έχουν μικρή αξία. Η Αγία Τράπεζα είναι η φλεγόμενη βάτος. Εδώ κατεβαίνει ο Χριστός, το Άγιο Πνεύμα παρόν, οι άγγελοι τριγύρω. Φοβερό θέαμα.

Εγώ πολλές φορές φοβόμουνα να ακουμπήσω τα χέρια μου επάνω στην Αγία Τράπεζα. Και σ’ αυτό το θαύμα μπροστά, να ακούς τους πιστούς να ψιθυρίζουν για πεζά θέματα, να μη βιώνουν το μοναδικό γεγονός. Ποιος λειτουργεί, μωρέ;

Ο παπάς μόνος του ή όλοι -κλήρος και λαός- μαζί; Γιατί τη λέμε «λειτουργία»; Είναι ή δεν είναι «έργο του λαού»; Ε!.

Όπως στέκεται ο ιερέας πρέπει να στέκεται και ο πιστός. Συγκεντρωμένος. Απόλυτα παραδομένος στο Θεό. Αυτή την ώρα δεν είμαστε στη γη. «Οι τα χερουβείμ εικονίζοντες» είμαστε στον ουρανό, μπροστά στην Αγία Τριάδα.