Για τη Σμύρνη του Αυγούστου.

Γράφει η Μάρω Σιδέρη

Τα βιβλία της Ιστορίας που ακολουθούν το νέο ημερολόγιο, θέλουν τη Σμύρνη να χάνεται Σεπτέμβρη. Μα τα ημερολόγια στα σπίτια που κάηκαν έγραφαν Αύγουστο... 

Αύγουστο του 1922 σταμάτησε ο χρόνος της Μικρασιάτισσας Αρχόντισσας. Ήταν το τέλος εκείνου του καλοκαιριού που σφάλισε τα μάτια της Σμύρνης που μοσχομύριζε μπαχαρικά και βουτυρένια καλούδια και σιροπιαστά γλυκά. 

Όλες οι μυρωδιές έγιναν πυκνός καπνός και οι πολύχρωμες εικόνες χάθηκαν μέσα στη στάχτη. Και ο ήχος της λατέρνας, απομεινάρι της κοσμοπολίτισσας πόλης που έφτασε προσφυγοπούλα στη μητέρα Ελλάδα, έγινε ουρλιαχτά πόνου και μίσους και μετά έγινε σιωπή. Εκείνος ο Αύγουστος δάκρυσε, σίγουρα δάκρυσε για τα θύματα εκείνης της τραγωδίας. 

Δάκρυσε για τον δεσπότη της Σμύρνης που άφησε την τελευταία του ανάσα από την εύσπλαχνη ντουφεκιά ενός Τούρκου που δεν άντεξε τα βασανιστήρια του και του 'ριξε τη χαριστική βολή. Δάκρυσε για τους Έλληνες στρατιώτες που έφτασαν στη Σμύρνη σκιές και για όσους μαρτύρησαν ως αιχμάλωτοι στα χέρια του μανιασμένου νικητή. Δάκρυσε για όσους σφαγιάστηκαν στους δρόμους της πόλης, για όσους έβαψαν το Αιγαίο κόκκινο και για όσους βρέθηκαν από νοικοκυραίοι ρακένδυτοι, ξένοι στην ίδια τους την πατρίδα, παραγκωνισμένοι από τα ίδια τους τ' αδέρφια. 

Κακά τα ψέματα:
Η Ελλάδα με δυσκολία δέχτηκε στην αγκαλιά της τα παιδιά που οι πολιτικοί της και η διχαστική της εμμονή είχαν ξεσπιτώσει. Οι πονεμένοι πρόσφυγες, με τον πόνο για το χαμό των δικών τους και με τα κορμιά τους πληγωμένα, δεν αντιμετωπίστηκαν ως προδομένοι και πληγωμένοι Έλληνες. 

Αντιμετωπίστηκαν σαν τουρκόσποροι... στην Τουρκία ΄γκιαούρηδες, στην Ελλάδα τουρκόσποροι... η καταγωγή των γυναικών της Μ. Ασίας και οι μάλλον ευρωπαϊκές τους συνήθειες, απομεινάρια ενός πολιτισμού που είχε χαθεί, έγιναν στη συντηρητική Ελλάδα, συνώνυμο της χαλαρής ηθικής, γιατί οι περισσότεροι Ελλαδίτες δε τολμούσαν να αναλογιστούν τις ανάγκες αυτών των ανθρώπων, την απόγνωση, το φόβο και τη φρίκη που κουβαλούσαν μαζί τους: "Σμυρνιά... "παστρικιά..." λέξεις που αποδείκνυαν ότι στη συνείδηση της μητέρας Ελλάδας, οι πρόσφυγες ήταν το κακό σπυρί που δεν την άφηνε να ξεχάσει τη ντροπή της...
Κι όμως ήταν αυτοί οι άνθρωποι, οι Έλληνες "τουρκόσποροι" που βοήθησαν την Ελλάδα να σταθεί στα πόδια της: Έμποροι και οραματιστές, προοδευτικοί και τολμηροί, άνθρωποι των τεχνών και των γραμμάτων, άνθρωποι που είχαν γνωρίσει τον κόσμο, τον είχαν χάσει μα είχαν αποφασίσει να τον αναζητήσουν ξανά, ένωσαν τις δυνάμεις τους με τις δυνάμεις των Ελλήνων και ξανασηκώθηκαν... κι έφεραν τα ονόματα των πατρίδων που άφησαν πίσω, για να μη ξεχαστεί τίποτα από εκείνη την Ελλάδα που δεν πρόλαβε να γίνει: Νέα Σμύρνη, Νέα Ιωνία, Νέα Χαλκηδόνα, Νέα Μουδανιά... όλα νέα... με την ανάμνηση των παλαιών... με τη μνήμη των νεκρών... με το όραμα της επιστροφής...
Κάθε Αύγουστο η Σμύρνη η Ελληνική ανασταίνεται μυστικά: κι αν τα βιβλία που ακολουθούν το νέο ημερολόγιο τη μελετούν Σεπτέμβρη, ο μήνας της καρδιάς της είναι αυτός που έμεινε αποτυπωμένος στους καπνισμένους τοίχους της κι έπειτα στα ερείπια κι έπειτα στις μνήμες και στην καρδιά μας... Εμείς αυτή τη Σμύρνη αγαπάμε πάντα και αδιάκοπα κι αυτή τη Σμύρνη μοιρολογούμε ως τα σήμερα: τη Σμύρνη του Αυγούστου...