Η νήψις της ψυχής και η αληθινή σοφία

  

«Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ;» (Ματθ. 16,26). Ο λόγος του Κυρίου φωτίζει την αληθινή αξία της ζωής και αποκαλύπτει ότι η μεγαλύτερη απώλεια δεν είναι η υλική στέρηση, αλλά η απώλεια της καθαρότητας της ψυχής. 

Πόσες φορές ο άνθρωπος καταναλώνεται σε περιττές αγωνίες, σε φόβους που δεν τον οδηγούν στη σωτηρία, σε μέριμνες που βαραίνουν την καρδιά χωρίς να την αγιάζουν. Η ταραχή αυτή γεννιέται όταν η ψυχή λησμονεί τον προορισμό της και παρασύρεται από την απατηλή βεβαιότητα ότι ο κόσμος μπορεί να της προσφέρει μονιμότητα.

Η αληθινή σοφία δεν ταυτίζεται με την επιτήδεια ευφυΐα ούτε με την ικανότητα επιβολής επάνω στους άλλους. Ο κόσμος επαινεί εκείνον που γνωρίζει να κυριαρχεί, να πείθει, να κατευθύνει, να εξασφαλίζει συμφέροντα. 

Όμως η Αγία Γραφή και η πατερική παράδοση φανερώνουν ότι σοφός είναι εκείνος που βρίσκεται έξω από τον ύπνο της αμαρτίας, εκείνος που διατηρεί την εγρήγορση της καρδιάς και φυλάσσει τον εαυτό του από την πτώση. «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν» (Ματθ. 26,41). Η εγρήγορση αυτή αποτελεί πνευματική νήψη, κατάσταση εσωτερικής προσοχής και ταπεινής επίγνωσης της ανθρώπινης αδυναμίας.

Ο άνθρωπος που γνωρίζει να φυλάσσει την ψυχή του δεν παρασύρεται από την ψευδαίσθηση της ιδιοκτησίας. Τίποτε από όσα κατέχει δεν είναι πραγματικά δικό του. Ο χρόνος περνά, τα σώματα φθείρονται, τα έργα λησμονούνται, οι επιτυχίες σιωπούν. Η ψυχή όμως παραμένει, γιατί είναι πλασμένη για αιωνιότητα. 

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος διδάσκει ότι η φροντίδα της ψυχής υπερβαίνει κάθε άλλη μέριμνα, διότι αυτή θα παρουσιαστεί ενώπιον του Θεού και θα δώσει λόγο για τη ζωή. Η καθαρότητα της καρδιάς δεν είναι ηθικισμός, αλλά κοινωνία με τη χάρη του Θεού, πορεία μετανοίας, επιστροφή στην αρχική ομορφιά της εικόνας.

Η περιττή αγωνία αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού και θολώνει τη διάκριση. Ο άνθρωπος καλείται να μεταθέσει το βάρος της ζωής από την αυτάρκεια στην πίστη. «Ἐπίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέριμνάν σου καὶ αὐτὸς σε διαθρέψει» (Ψαλμός 54,23). Η ψυχή που στηρίζεται στον Θεό ελευθερώνεται από τον φόβο και αποκτά εσωτερική ειρήνη, διότι γνωρίζει ότι το αληθινό της κέρδος δεν μετριέται με ανθρώπινα μέτρα.

Η καθαρότητα της ψυχής αποτελεί το μοναδικό αληθινό απόκτημα που συνοδεύει τον άνθρωπο πέρα από τα όρια του χρόνου. Ό,τι διαφυλάσσεται με μετάνοια, προσευχή και ταπείνωση μεταμορφώνεται σε αιώνια χαρά. Η αληθινή ευφυΐα είναι η πνευματική εγρήγορση, η διάκριση μεταξύ φθαρτού και αφθάρτου, η επιλογή της ζωής που οδηγεί στην κοινωνία με τον Θεό.

Ας φυλάσσουμε την ψυχή καθαρή, διότι αυτή είναι ο μόνος θησαυρός που δεν χάνεται, το μοναδικό δώρο που θα φέρουμε ενώπιον του Δημιουργού, το αθόρυβο φως που μαρτυρεί ότι η καρδιά δεν κοιμήθηκε μέσα στο σκοτάδι της αμαρτίας.

Η ψυχή είναι το μόνο που ανήκει πραγματικά στον άνθρωπο και η καθαρότητά της γίνεται αιώνια χαρά.

Βιβλικές και πατερικές παραπομπές
Κατά Ματθαίον 16,26
Κατά Ματθαίον 26,41
Ψαλμός 54,23
Ιωάννης Χρυσόστομος, Ομιλίες περί μετανοίας
Ιερό Πηδάλιον, περί νήψεως και πνευματικής εγρηγόρσεως

Η ψυχή είναι ο μοναδικός θησαυρός που δεν χάνεται στον χρόνο.