Στρεσογόνα γεγονότα της ζωής και οικογένεια.

Κωνσταντίνου Θ. Κόλλια, Επ. Καθηγητού Ψυχιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Οι οικογένειες δεν είναι συνεχώς υποστηρικτικές ή ανέκαθεν δυσλειτουργικές. Υπάρχουν κρίσιμες περίοδοι στη πορεία τους, στη διάρκεια των οποίων ισορροπίες, οι οποίες έχουν φτιαχτεί εδώ και χρόνια μπορούν να ανατραπούν. 

Όταν ένα νέο παιδί γεννιέται, όταν ένας γιός ή μια κόρη μπαίνει στην εφηβεία ή παντρεύεται και φεύγει από το σπίτι, όταν κάποιος αρρωσταίνει και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγηθούν οικογένειες, οι οποίες λειτουργούσαν άψογα, σε αμφισβητήσεις, ανατροπές και εντάσεις. 

Οι οικογένειες ακολουθούν ένα κύκλο, ανθούν, καρποφορούν, φθείρονται και, αν δεν οδηγηθούν σε διάλυση, αναγεννιόνται και συνεχίζουν στον επόμενο κύκλο. Στους κύκλους αυτούς, ρόλο παίζουν στο αν θα υπάρξει καλή προσαρμογή και επιβίωση της οικογένειας, η επίδραση διάφορων ψυχοπιεστικών παραγόντων. 

Αυτοί οι παράγοντες φυσικά παίζουν συχνά ρόλο και στην εκδήλωση ψυχιατρικών προβλημάτων στα μέλη της οικογένειας. Το διαζύγιο και το πρόβλημα υγείας ενός μέλους αποτελούν τους πιο τραυματικούς από αυτούς, που πιο συχνά επηρεάζουν ψυχολογικά τα μέλη. Για να οδηγηθεί πάντως ένας άνθρωπος σε εμφάνιση ψυχοπαθολογίας δεν αρκεί ένα γεγονός αλλά χρειάζεται συσσώρευση ψυχοτραυματικών γεγονότων, ιδίως σχετικών με τους γονείς, για να αυξηθεί η πιθανότητα ανάπτυξης ψυχιατρικού προβλήματος. 

Η ανατροπή της οικογενειακής ισορροπίας συχνά πυροδοτεί ψυχική νόσο. Παραδείγματα καταστάσεων, οι οποίες ανατρέπουν αυτή την ισορροπία, είναι η απιστία του γονιού ή ένα άλλο «οικογενειακό σκάνδαλο» (όπως επί παραδείγματι η κυοφορία μιας μικρής κόρης), η αρρώστια, ο χωρισμός ή ο θάνατος ενός γονέα, η νέα εγκυμοσύνη της μητέρας ή μιας αδελφής και η εφηβεία, η οποία συνεπάγεται συχνές συγκρούσεις, αλλαγές στη συμπεριφορά, στην εμφάνιση και στη συσχέτιση των νέων με τους οικείους τους. Επίσης, συχνά, ανατρεπτικά στις οικογενειακές ισορροπίες μπορεί να λειτουργήσουν όχι τόσο σημαντικοί φαινομενικά παράγοντες, όπως η αλλαγή σχολείου ή οι διακοπές. 

Η αλλαγή σχολείου, για παράδειγμα, αναγκάζει το παιδί να προσαρμοσθεί σε νέες συνθήκες και μπορεί να το δυσκολεύει και να το διαταράσσει, ιδίως αν δεν γίνει εύκολα αποδεκτό από τους συμμαθητές και δασκάλους του. Οι διακοπές, επίσης, μπορεί να βγάζουν από τη ρουτίνα τους τις οικογένειες και στη διαδρομή τους τα μέλη να ανασύρουν παράπονα και ελλείμματα, τα οποία μπορεί να παραβλέπουν στην συνηθισμένη καθημερινότητα τους. Τέλος, η αποτυχία ενός παιδιού στις εξετάσεις ή στις επιδόσεις του και οι υψηλές απαιτήσεις των γονέων μπορεί να κινητοποιούν ψυχιατρικά διαταραγμένες συμπεριφορές. 

Πολλές φορές, οι προσδοκίες των γονιών είναι φαντασιωσικές και δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές ικανότητες των παιδιών τους, καθώς πολλοί γονείς επιδιώκουν στο πρόσωπο των παιδιών τους να πετύχουν εκείνο στο οποίο οι ίδιοι απέτυχαν. Αυτό οδηγεί σε απογοήτευση τους γονείς και τα παιδιά σε ενοχές, με απρόβλεπτες συνέπειες, καθώς είναι γνωστό ότι ως και αυτοκτονίες έχουν πραγματοποιηθεί ως συνέπεια της αποτυχίας στις εξετάσεις.

Η μοναξιά πάντως αποτελεί κατ’ εξοχήν παράγοντα, ο οποίος συσχετίζεται με ψυχιατρικό πρόβλημα. Διαζευγμένοι, χήροι, άγαμοι, άτομα, τα οποία εγκαταλείφθηκαν από τους οικείους τους, οδηγούνται συχνότερα στην εμφάνιση ψυχιατρικών προβλημάτων. Για αυτό, η ύπαρξη οικογένειας στη ζωή ενός ανθρώπου αποτελεί έναν παράγοντα με τεράστια προληπτική επίδραση στην προστασία του από ψυχιατρικές διαταραχές.

 

᾿Απόσπασμα ἀπό τό βιβλίο τοῦ Κωνσταντίνου Θ. Κόλλια «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ», πού κυκλοφορείται ἀπό τίς εκδόσεις ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ