klimax

 

Λάμπρου Κ. Σκόντζου,
Θεολόγου - Καθηγητού

Με την χάρη του Θεού διανύουμε την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή την πιο σημαντική περίοδο της Εκκλησίας μας, κατά την οποία μας δίνεται η ευκαιρία να συναισθανθούμε τη λαθεμένη πορεία της ζωής μας, να τη διορθώσουμε και να επανακαθορίσουμε τη στάση μας απέναντι στο Θεό και τους συνανθρώπους μας.

Να ανακαλύψουμε τον χαμένο αυθεντικό εαυτό μας, να συνειδητοποιήσουμε την έκπτωσή μας από την αληθινή μας ταυτότητα, και να καλλιεργήσουμε τον πλούτο των χαρισμάτων που μας έχει δωρίσει ο Θεός.

Σκοπός όλων αυτών είναι η αποκατάσταση της καθαρότητας της θεόσδοτης εικόνας μας, ώστε να γίνουμε «σύμμορφοι τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ» του Θεού (Ρωμ.8,29), να φθάσουμε «εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» (Εφ.4,13) και, τελικά, να αξιωθούμε της σωτηρίας μας, της κατά χάριν θεώσεως, που αποτελεί τον ύψιστο σκοπό της δημιουργίας μας.

Ο αγώνας για την πνευματική μας καθαρότητα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσουμε κεκαθαρμένοι και αλλαγμένοι, να εορτάσουμε το άγιο Πάσχα, θεοφιλώς, να συναισθανθούμε το άμετρο μέγεθος της θείας αγάπης και να βιώσουμε την αναστάσιμη χαρά, ως προάγγελο και της δικής μας μελλοντικής ανάστασης.

Η αγία μας Εκκλησία προσέδωσε στην ιερή ετούτη περίοδο στοιχεία τέτοια που να μας δημιουργούν κατάνυξη και εγρήγορση.

Οι αναμνήσεις των γεγονότων στα οποία είναι αφιερωμένες οι Κυριακές, τα ευαγγελικά αναγνώσματα, οι ύμνοι και τα τιμώμενα πρόσωπα της Εκκλησίας μας έχουν συντεθεί κατάλληλα ώστε να επιτελούν σπουδαίο παιδαγωγικό ρόλο στην πνευματική μας πορεία.

Έτσι, την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών μας προβάλλει την οσία μορφή του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη, ως πρότυπο αληθινού ασκητή, γνησίου αγωνιστή κατά των παθών και πνευματικού δασκάλου απόκτησης των αρετών.

Μας προβάλλει επίσης και το περισπούδαστο βιβλίο του «Κλίμαξ», ένα από τα σπουδαιότερα και τα πλέον ψυχοφελή αναγνώσματα της ασκητικής γραμματείας.

Έναν θαυμάσιο πνευματικό οδηγό, χρησιμότατο ανάγνωσμα αυτή την ιερή και κατανυκτική περίοδο.

Ό άγιος Ιωάννης καταγόταν από την Παλαιστίνη, κατ’ άλλους από τη Συρία και έζησε τον 6ο μ. Χ. αιώνα. Από νέος αγάπησε το Χριστό και ποθούσε την μοναχική ζωή.

Κοντά σε πνευματικούς δασκάλους σπούδασε σε βάθος τη θεολογία της Εκκλησίας μας.

Του άρεσε να μελετά με πάθος τις άγιες Γραφές και τα συγγράμματα των μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας μας.

Όταν ενηλικιώθηκε αποσύρθηκε στην έρημο του Σινά, κοντά στον φημισμένο ερημίτη και πνευματικό δάσκαλο Μαρτύριο και εκάρη μοναχός.

Έζησε κοντά στον άγιο ασκητή τέσσερα χρόνια διδασκόμενος τις αρετές και τους τρόπους επίτευξης της προσωπικής κάθαρσης, σημειώνοντας τεράστια πνευματική πρόοδο.

Η φήμη του δεν άργησε να διαδοθεί ώστε στο ερημητήριό του έτρεχε πλήθος μοναχών και λαϊκών να τον συμβουλευθούν.

Μάλιστα είχε αποκτήσει και τη φήμη του θαυματουργού, ο οποίος με την προσευχή του έκανε πολλά θαύματα.

Εκεί έζησε για δεκαεννιά χρόνια. Κατόπιν εγκαταβίωσε στη Ιερά Μονή του Θωλά.

Όταν κοιμήθηκε ο ηγούμενος της σεβάσμιας Ιεράς Μονής της Αγίας Αικατερίνης Σινά, οι μοναχοί τον ανάδειξαν ηγούμενο, όπου τους ποίμανε για λίγα χρόνια και γι’ αυτό πήρε και την ονομασία Σιναΐτης.

Η νοσταλγία όμως της ερημικής ζωής τον οδήγησε να αφήσει την Μονή και να φύγει ξανά στην έρημο, όπου έμεινε ως την κοίμησή του, ασκούμενος, προσευχόμενος και συγγράφοντας τα περισπούδαστα βιβλία του «Κλίμαξ» και «Λόγος προς τον Ποιμένα».

Κοιμήθηκε το 606 και η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 30 Μαρτίου, ημέρα της κοίμησής του και ιδιαιτέρως την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών.

Ο άγιος Ιωάννης με τον προσωπικό του αγώνα προσέλκυσε την Θεία Χάρη, η οποία τον καθαγίασε και του χάρισε τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, καθιστώντας τον απαράμιλλο πνευματικό δάσκαλο.

Καρπός της κατά Θεόν σοφίας του και της πνευματικής του ωριμότητας υπήρξε το περισπούδαστο βιβλίο του «Κλίμαξ», το οποίο κληροδότησε στην Εκκλησία να είναι καταγραμμένες οι σοφές διδαχές του και να μας καθοδηγούν στην πνευματική μας πορεία.

Αφορμή για την συγγραφή της υπήρξε το αίτημα του ηγουμένου της Ιεράς Μονής Ραϊθού Ιωάννη, για αποστολή συμβουλών και πνευματικών λόγων για την ασκητική ζωή.

Ο άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης τότε, ως απάντηση του αιτήματος του συνέγραψε και του έστειλε ένα σύγγραμμα το οποίο ονόμασε «Κλίμαξ Θείας Ανόδου».

Αυτό το σύγγραμμα παραμένει διαχρονικά και ως τις μέρες μας ένας χρήσιμος φάρος, τόσο για τους μοναχούς, όσο και για όλους τους Χριστιανούς που θέλουν να φτάσουν στον Θεό.

«Κλίμαξ», σημαίνει σκάλα, διότι το περιεχόμενό του, ως νοητή σκάλα, ανεβάζει κλιμακωτά τον ασκούμενο άνθρωπο στην κορυφή των αρετών.

Περιέχει τριάντα λόγους ισάριθμους για πάθη και αρετές και έναν ακόμη, τον τριακοστό πρώτο λόγο, πολύτιμο βοήθημα στους ποιμένες.

Οι λόγοι επιγράφονται ως εξής:

1. Περί αποταγής
2. Περί απροσπάθειας
3. Περί ξενιτείας
4. Περί υπακοής
5. Περί μετανοίας
6. Περί μνήμης θανάτου
7. Περί του χαροποιού πένθους
8. Περί αοργησίας
9. Περί μνησικακίας
10. Περί καταλαλιάς
11. Περί πολυλογίας και σιωπής
12. Περί ψεύδους
13. Περί ακηδίας
14. Περί γαστριμαργίας
15. Περί αγνείας
16. Περί φιλαργυρίας
17. Περί αναισθησίας
18. Περί ύπνου και προσευχής
19. Περί αγρυπνίας
20. Περί δειλίας
21. Περί κενοδοξίας
22. Περί υπερηφάνειας
23. Περί λογισμών βλασφημίας
24. Περί πραότητας και απλότητας
25. Περί ταπεινοφροσύνης
26. Περί διακρίσεως
27. Περί ησυχίας
28. Περί προσευχής
29. Περί απάθειας.
30. Περί αγάπης, ελπίδας και πίστεως.
31. Εις τον ποιμένα.

Ο άγιος Ιωάννης αποδεικνύεται, από το βαθυστόχαστο αυτό έργο του, βαθύτατος γνώστης της ανθρώπινης ψυχής, όταν η επιστήμη της ψυχολογίας ήταν άγνωστη και ως έννοια.

Με θαυμαστό τρόπο, ανατέμνει την ανθρώπινη ψυχή και προσπαθεί να εντοπίσει τις αμαρτωλές έξεις της και τις καταβολές, ώστε να την θεραπεύσει και να τη θωρακίσει από την ψυχοκτόνο δράση της αμαρτίας και του κακού.

Γνωρίζει πως στην ανθρώπινη ψυχή υπάρχουν βαθμίδες κάθαρσης από τα πάθη και επίσης βαθμίδες απόκτησης των αρετών.

Γι’ αυτό και ιεραρχεί με καταπληκτικό τρόπο την κάθαρση και την απόκτηση αρετών, ώστε να γίνεται με τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο.

Έστω για παράδειγμα: αρχίζει με τις αρετές της μετάνοιας, της υπακοής, της μνήμης του θανάτου, για να αποκολλήσει τον άνθρωπο από την αμαρτία και προχωρεί σε υψηλές αρετές, όπως τις διακρίσεως, της ησυχίας, της απάθειας, της ταπεινοφροσύνης κλπ.

Οι απόκτηση των αρετών είναι έτσι ταξινομημένες στο ιερό σύγγραμμα, ώστε η κάθε αρετή να προϋποθέτει την προηγούμενη και αυτή να είναι προϋπόθεση για την επόμενη.

Πέραν του βαρύτατου πνευματικού της περιεχομένου η «Κλίμαξ» αποτελεί και ένα θαυμαστό λογοτεχνικό μνημείο.

Είναι γραμμένη σε κομψή και καλοδουλεμένη ελληνική γλώσσα.

Ο ιερός συγγραφέας χρησιμοποίησε ένα μεγάλο πλήθος καλολογικών εκφράσεων, ζωηρών παραστατικών εικόνων, παρομοιώσεων και προσωποποιήσεων, προκειμένου να οδηγήσει τον αναγνώστη στην καλλίτερη κατανόηση των νοημάτων.

Εκτός από δάσκαλος παρουσιάζεται και ως άριστος χειριστής του της ελληνικής γλώσσας και του τρόπου σκέψεως και εκφράσεως.

Με άλλα λόγια η «Κλίμαξ» έχει και μεγάλη φιλολογική αξία.

Η μελέτη αυτού του καταπληκτικού βιβλίου αποδεικνύεται πολύ χρήσιμη αυτή την ιερή περίοδο, πολύτιμος οδηγός του πνευματικού μας αγώνα και γι’ αυτό η Εκκλησία μας έχει αφιερώσει, όπως προαναφέραμε, την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών στον συγγραφέα του και σε αυτό.

Να μας παροτρύνει να εντάξουμε στον όλο πνευματικό μας αγώνα και την μελέτη του. Και τούτο, διότι δεν εύκολο χωρίς πνευματική καθοδήγηση να αποκομίσουμε οφέλη.

Χρειαζόμαστε την πνευματική εμπειρία των αγίων μας, οι οποίοι, κατόρθωσαν να νικήσουν τους τρεις μεγάλους εχθρούς: τον διάβολο, τον πτωτικό κόσμο και την σάρκα, η οποία ρέπει προς την αμαρτία.

Η «Κλίμαξ» του αγίου Ιωάννη αναμφίβολα θα μας βοηθήσει να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στη μεγάλη πρόσκληση, να προσπαθήσουμε να νικήσουμε και εμείς αυτούς τους τρεις εχθρούς μας.

Να πραγματοποιήσουμε τη μεγάλη μας υπέρβαση· να αγωνιστούμε σθεναρά εναντίον του μεγαλύτερου (από τους άλλους δύο) εχθρού μας, του πτωτικού εαυτού μας, του «παλαιού ανθρώπου» (Κολ.3,9), που φωλιάζει μέσα μας και μας πολεμά αδιάκοπα, επιδιώκοντας την πνευματική μας καταστροφή.

Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε την Θεία Χάρη και την βοήθεια των θεουμένων αγίων μας.

Η πνευματική μας πορεία αυτή την ιερή περίοδο αποτελεί μια σπουδαία ευκαιρία αυτογνωσίας και μεταστροφής.

Η Εκκλησία, αφυπνίζει τη συνείδησή μας, μας αποκαλύπτει την πτωτική μας κατάσταση και μας προσφέρει τα αναγκαία μέσα για τη θεραπεία και την αποκατάστασή μας.

Μέσα στο κατανυκτικό κλίμα των ημερών και με τη βοήθεια της συνειδητής μας εκκλησιαστικής ζωής, των ιερών ακολουθιών, των ψυχοφελών αναγνωσμάτων και τον προσωπικό μας αγώνα, καλούμαστε να ανακτήσουμε τη χαμένη πνευματική αυτοσυνειδησία μας και να συναισθανθούμε την οικτρή κατάσταση της αμαρτωλότητάς μας, η οποία μας κρατά δέσμιους και μακριά από τη σωστική χάρη του Θεού.

Μας καλεί, τέλος, να λάβουμε τη μεγάλη απόφαση: να εγκαταλείψουμε τον σκοτεινό και δύσοσμο βούρκο της αμαρτίας και να πορευθούμε προς το καθαρό φως του ουρανού.

Να βαδίσουμε την ουρανοδρόμο ατραπό, η οποία διέρχεται αναπόφευκτα μέσα από την Εκκλησία, διά της οποίας επιτελείται η κάθαρση και πραγματώνεται η εν Χριστώ τελείωση.

Πηγή: romfea,gr