Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να λέμε την αλήθεια, αλλά να γίνουμε αληθινοί

 

Το να είναι κανείς αληθινός άνθρωπος, ειλικρινής και απλός, χωρίς επιτήδευση και χωρίς να χρησιμοποιεί τους άλλους για ίδιον όφελος, αποτελεί πράγματι μεγάλη αρετή. 

Στην πνευματική μας πορεία, όμως, η ειλικρίνεια δεν νοείται ποτέ αποκομμένη από την αγάπη, τη διάκριση και την ταπείνωση.

Οι Άγιοι της Εκκλησίας μας τονίζουν ότι η αλήθεια, όταν δεν συνοδεύεται από αγάπη, μπορεί να μετατραπεί σε όπλο που πληγώνει αντί να θεραπεύει. 

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος διδάσκει ότι «όποιος θέλει να θεραπεύσει τον αδελφό του, πρέπει πρώτα να αποκτήσει καρδιά γεμάτη αγάπη». Δηλαδή, πριν μιλήσουμε με ειλικρίνεια, χρειάζεται να εξετάσουμε αν ο λόγος μας γεννιέται από αγάπη ή από εγωισμό, από διάθεση προσφοράς ή από ανάγκη να επιβληθούμε.

Η διάκριση, που θεωρείται από τους Πατέρες «μητέρα των αρετών», είναι εκείνη που καθορίζει πότε, πώς και σε ποιον θα ειπωθεί η αλήθεια.

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος αναφέρει ότι δεν είναι κάθε αλήθεια ωφέλιμη σε κάθε στιγμή. Υπάρχουν φορές που ο άλλος δεν είναι έτοιμος να ακούσει, και τότε η «γυμνή» αλήθεια μπορεί να τον συντρίψει αντί να τον οικοδομήσει. Γι’ αυτό και η σιωπή, όταν γίνεται από αγάπη και όχι από αδιαφορία, μπορεί να είναι πιο ωφέλιμη από έναν σκληρό λόγο.

Η ειλικρίνεια, λοιπόν, δεν σημαίνει σκληρότητα. Δεν σημαίνει να λέμε «τα πράγματα όπως είναι» χωρίς να υπολογίζουμε τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας.

Ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης συμβούλευε να μιλάμε με τρόπο που να «αναπαύει» τον άλλον, ακόμη και όταν λέμε την αλήθεια. Η αλήθεια που προέρχεται από τον Θεό έχει πάντοτε μέσα της ειρήνη και παρηγοριά· δεν ταράζει, δεν πληγώνει, δεν εξουθενώνει.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και ο κίνδυνος η «αλήθεια» να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για να εκφραστεί η σκληρότητα της καρδιάς μας. Πόσες φορές δεν λέμε κάτι και δικαιολογούμαστε λέγοντας «εγώ λέω την αλήθεια», ενώ στην πραγματικότητα πληγώνουμε τον άλλον; Σε αυτή την περίπτωση, η αλήθεια χάνει τον σωτηριολογικό της χαρακτήρα και γίνεται εργαλείο εγωισμού.

Ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης έλεγε ότι «η αλήθεια πρέπει να λέγεται με πόνο και αγάπη, αλλιώς δεν ωφελεί».

Η θεάρεστη ειλικρίνεια είναι σταυρική: έχει μέσα της θυσία. Προτιμά να «χάσει» το δίκιο της για να μη χάσει τον άνθρωπο. Δεν επιδιώκει να αποδείξει κάτι, αλλά να σώσει και να οικοδομήσει. Είναι μια ειλικρίνεια ταπεινή, που γνωρίζει ότι και ο ίδιος ο άνθρωπος που μιλά έχει αδυναμίες και πτώσεις.

Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να λέμε την αλήθεια, αλλά να γίνουμε αληθινοί. Να καθαριστεί η καρδιά μας, ώστε ο λόγος μας να γίνεται φορέας χάριτος, ώστε ο λόγος μας να μας προάγει πνευματικά, αλλά και να οικοδομεί τον άλλον.

π. Παύλος Παπαδόπουλος