Χωρίς μετάνοια, η εξομολόγηση είναι άχρηστη

  

Η εξομολόγηση είναι μεγάλο δώρο του Θεού στον άνθρωπο. Είναι το ιατρείο της ψυχής, το λιμάνι της επιστροφής, η αγκαλιά του Πατέρα που περιμένει το παιδί Του να γυρίσει. 

Δεν είναι όμως μια απλή συνήθεια, ούτε μια τυπική θρησκευτική πράξη που γίνεται για να πούμε ότι τακτοποιηθήκαμε. Η εξομολόγηση δεν είναι ένα πλύσιμο της ψυχής χωρίς κόπο, χωρίς συναίσθηση, χωρίς αλλαγή. 

Είναι μυστήριο, αλλά για να ενεργήσει μέσα μας, χρειάζεται να υπάρχει καρδιά που πονά, ταπεινώνεται και θέλει να αλλάξει.

Χωρίς μετάνοια, η εξομολόγηση μένει άκαρπη. Μπορεί ο άνθρωπος να πει τα λάθη του, να απαριθμήσει τις αμαρτίες του, να θυμηθεί περιστατικά, λόγια, πράξεις και σκέψεις, αλλά αν μέσα του δεν υπάρχει η απόφαση να σηκωθεί, τότε η εξομολόγηση γίνεται απλώς μια αναφορά γεγονότων. Δεν γίνεται επιστροφή. Δεν γίνεται θεραπεία. Δεν γίνεται καινούργια αρχή.

Μετάνοια δεν σημαίνει απλώς στενοχωριέμαι. Πολλοί στενοχωριούνται επειδή πληγώθηκε ο εγωισμός τους, επειδή φανερώθηκε το λάθος τους, επειδή έχασαν την εικόνα που είχαν για τον εαυτό τους. Η αληθινή μετάνοια είναι κάτι βαθύτερο. Είναι να πονά η καρδιά γιατί απομακρύνθηκε από τον Θεό. Είναι να συνειδητοποιεί ο άνθρωπος ότι η αμαρτία δεν είναι απλώς μια παράβαση κανόνα, αλλά πληγή στη σχέση του με τον Θεό, με τον πλησίον και με τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο άνθρωπος που μετανοεί δεν πηγαίνει στην εξομολόγηση για να δικαιολογηθεί. Δεν πηγαίνει για να αποδείξει ότι «οι άλλοι φταίνε περισσότερο». Δεν πηγαίνει για να παρουσιάσει τον εαυτό του λιγότερο ένοχο και περισσότερο αδικημένο. Πηγαίνει και λέει: Κύριε, εγώ έφταιξα. Εγώ πλήγωσα. Εγώ απομακρύνθηκα. Εγώ έχω ανάγκη από το έλεός Σου. Αυτή η φράση ανοίγει τον ουρανό. Αυτή η ταπείνωση θεραπεύει. Αυτή η ειλικρίνεια φέρνει τη χάρη του Θεού.

Η εξομολόγηση χωρίς μετάνοια μοιάζει με άνθρωπο που πηγαίνει στον γιατρό, λέει με ακρίβεια την αρρώστια του, ακούει τη θεραπεία, αλλά βγαίνοντας από το ιατρείο συνεχίζει ακριβώς τα ίδια που τον αρρωσταίνουν. Τι ωφελεί να γνωρίζεις την πληγή σου, αν δεν θέλεις να θεραπευτείς; Τι ωφελεί να λες την αμαρτία σου, αν την έχεις ήδη αποφασίσει ως τρόπο ζωής; Τι ωφελεί να ζητάς συγχώρηση, αν δεν έχεις καμία διάθεση να αφήσεις αυτό που σε καταστρέφει;

Βεβαίως, η μετάνοια δεν σημαίνει ότι από τη στιγμή της εξομολόγησης ο άνθρωπος γίνεται αναμάρτητος. Κανείς δεν θεραπεύεται μαγικά. Κανείς δεν παύει να παλεύει. Ο αγώνας συνεχίζεται. Οι πτώσεις μπορεί να υπάρχουν. Η αδυναμία μπορεί να εμφανιστεί ξανά. Όμως υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο που πέφτει και πονά, και στον άνθρωπο που πέφτει και το θεωρεί φυσιολογικό. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε εκείνον που αγωνίζεται, έστω και με δυσκολία, και σε εκείνον που δεν θέλει να κάνει ούτε ένα βήμα.

Ο Θεός δεν ζητά από εμάς μια ψεύτικη τελειότητα. Ζητά ειλικρινή καρδιά. Δεν ζητά να μην έχουμε πληγές. Ζητά να Του τις δείξουμε. Δεν ζητά να είμαστε δυνατοί από μόνοι μας. Ζητά να Του πούμε: Κύριε, χωρίς Εσένα δεν μπορώ. Αυτή είναι η αρχή της σωτηρίας. Όταν ο άνθρωπος σταματήσει να παριστάνει τον δίκαιο και σταθεί μπροστά στον Θεό ως αμαρτωλός που ζητά έλεος, τότε αρχίζει η αληθινή θεραπεία.

Το μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας είναι ότι πολλοί θέλουμε συγχώρηση χωρίς αλλαγή, άφεση χωρίς αγώνα, παρηγοριά χωρίς μετάνοια. Θέλουμε έναν Θεό που να μας καθησυχάζει, αλλά όχι να μας μεταμορφώνει. Θέλουμε να μας αγαπά, αλλά όχι να μας ελέγχει. Θέλουμε να μας συγχωρεί, αλλά όχι να μας καλεί σε νέο τρόπο ζωής. Όμως ο Χριστός δεν ήρθε για να μας αφήσει όπως είμαστε. Ήρθε για να μας αναστήσει. Και η ανάσταση περνά μέσα από τον σταυρό της μετάνοιας.

Ας μη γελιόμαστε. Δεν είναι μετάνοια να λέμε έτσι είμαι εγώ. Δεν είναι μετάνοια να ρίχνουμε πάντα το φταίξιμο στους άλλους. Δεν είναι μετάνοια να εξομολογούμαστε και μετά να συνεχίζουμε με την ίδια σκληρότητα, την ίδια κακία, την ίδια κατάκριση, την ίδια υπερηφάνεια, την ίδια αδικία. Δεν είναι μετάνοια να ζητούμε από τον Θεό να μας συγχωρήσει, ενώ εμείς δεν συγχωρούμε κανέναν. Δεν είναι μετάνοια να κοινωνούμε τα Άχραντα Μυστήρια, αλλά να κρατούμε μέσα μας μίσος, πείσμα και εκδίκηση.

Η αληθινή εξομολόγηση φαίνεται μετά την εξομολόγηση. Φαίνεται στο σπίτι, στην οικογένεια, στη δουλειά, στην ενορία, στη συμπεριφορά μας. Φαίνεται στον τρόπο που μιλάμε, που ακούμε, που συγχωρούμε, που υποχωρούμε, που ζητούμε συγγνώμη. Φαίνεται όταν ο άνθρωπος που μας γνωρίζει λέει: Κάτι άλλαξε μέσα του. Έγινε πιο ήρεμος. Πιο ταπεινός. Πιο προσεκτικός. Πιο ανθρώπινος.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά για τον Θεό από έναν άνθρωπο που επιστρέφει. Όχι από έναν άνθρωπο που απλώς λέει λόγια, αλλά από έναν άνθρωπο που γονατίζει εσωτερικά και λέει: Πατέρα μου, δεν θέλω άλλο να ζω μακριά Σου. Αυτή η φωνή δεν χάνεται. Ο Θεός την ακούει. Και τότε η εξομολόγηση γίνεται Ανάσταση. Γίνεται νέα αρχή. Γίνεται φως εκεί που υπήρχε σκοτάδι.

Ας πάψουμε λοιπόν να αντιμετωπίζουμε την εξομολόγηση σαν υποχρέωση πριν από μεγάλες γιορτές ή σαν τυπικό εισιτήριο για τη Θεία Κοινωνία. Η εξομολόγηση είναι συνάντηση με τον Χριστό. Και μπροστά στον Χριστό δεν πηγαίνουμε με μάσκες. Πηγαίνουμε όπως είμαστε: αδύναμοι, πληγωμένοι, κουρασμένοι, αλλά ειλικρινείς. Όχι για να μας απορρίψει, αλλά για να μας θεραπεύσει.

Ο πνευματικός δεν είναι δικαστής που περιμένει να καταδικάσει. Είναι μάρτυρας της μετανοίας, πατέρας που ακούει, ιατρός που βοηθά, οδηγός που δείχνει δρόμο. Όμως ούτε ο καλύτερος πνευματικός μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο που δεν θέλει να αλλάξει. Η χάρη του Θεού είναι παντοδύναμη, αλλά δεν βιάζει την ελευθερία μας. Περιμένει την πόρτα της καρδιάς να ανοίξει από μέσα.

Γι’ αυτό, πριν πάμε στην εξομολόγηση, ας σταθούμε λίγο μόνοι μας. Ας σιωπήσουμε. Ας κάνουμε έναν τίμιο έλεγχο της καρδιάς μας. Όχι μόνο τι κάναμε, αλλά γιατί το κάναμε. Όχι μόνο ποιον πληγώσαμε, αλλά γιατί δεν ζητήσαμε συγγνώμη. Όχι μόνο τι αμαρτία έχουμε, αλλά ποια αμαρτία αγαπήσαμε και δεν θέλουμε να αφήσουμε. Εκεί βρίσκεται η αλήθεια μας. Εκεί αρχίζει η μετάνοια.

Και όταν βγούμε από το μυστήριο, ας μη μείνουμε μόνο στη συγκίνηση. Η συγκίνηση περνά. Η απόφαση μένει. Ας κάνουμε ένα μικρό βήμα. Να κόψουμε έναν κακό λόγο. Να σταματήσουμε μια αδικία. Να συμφιλιωθούμε με έναν άνθρωπο. Να προσευχηθούμε περισσότερο. Να ζητήσουμε συγγνώμη. Να περιορίσουμε την κατάκριση. Να κάνουμε ελεημοσύνη. Να κρατήσουμε τη γλώσσα μας. Να μαλακώσουμε την καρδιά μας.

Ο Θεός ευλογεί το μικρό βήμα όταν είναι αληθινό. Δεν περιφρονεί τον αδύναμο άνθρωπο που αγωνίζεται. Περιφρονεί όμως την υποκρισία, την αμετανοησία, την πνευματική τεμπελιά που ντύνεται με θρησκευτικά λόγια. Γιατί άλλο είναι να είμαι αδύναμος και να ζητώ βοήθεια, και άλλο να είμαι αμετανόητος και να ζητώ απλώς επιβεβαίωση.

Ας το πούμε καθαρά: η εξομολόγηση δεν είναι μαγική διαγραφή χωρίς προσωπική ευθύνη. Είναι άφεση που ζητά απάντηση. Είναι έλεος που γεννά αγώνα. Είναι συγχώρηση που καλεί σε νέα ζωή. Ο Χριστός είπε στην αμαρτωλή γυναίκα: «Ούτε εγώ σε κατακρίνω». Αλλά πρόσθεσε: «Πορεύου και μηκέτι αμάρτανε». Δηλαδή: σε συγχωρώ, αλλά μην επιστρέψεις στην ίδια σκλαβιά.

Αυτό είναι το πνεύμα της Εκκλησίας. Όχι απελπισία, αλλά ούτε και ελαφρότητα. Όχι σκληρότητα, αλλά ούτε και κοροϊδία. Όχι φόβος που συντρίβει, αλλά φόβος Θεού που ξυπνά την ψυχή. Όχι ενοχές που μας διαλύουν, αλλά μετάνοια που μας ανασταίνει.

Αδελφοί μου, ας μη χάνουμε αυτό το μεγάλο δώρο. Ας μη φεύγουμε από την εξομολόγηση ίδιοι όπως μπήκαμε. Ας αφήνουμε κάτι πίσω μας: έναν εγωισμό, ένα πάθος, μια έχθρα, μια κακή συνήθεια, μια ψεύτικη δικαιολογία. Και ας παίρνουμε μαζί μας κάτι καινούργιο: ταπείνωση, ελπίδα, ειρήνη, απόφαση, αγώνα.

Γιατί χωρίς μετάνοια, η εξομολόγηση είναι άχρηστη.
Με μετάνοια όμως, γίνεται θαύμα.
Γίνεται επιστροφή του ασώτου.
Γίνεται δάκρυ που καθαρίζει.
Γίνεται πληγή που θεραπεύεται.
Γίνεται σκοτάδι που φωτίζεται.
Γίνεται άνθρωπος που ξαναβρίσκει τον Θεό.
Και τότε η ψυχή μπορεί να πει με αλήθεια:
Κύριε, ήρθα πληγωμένος, αλλά δεν θέλω να φύγω ίδιος.
Ήρθα αμαρτωλός, αλλά δεν θέλω να αγαπώ την αμαρτία μου.
Ήρθα πεσμένος, αλλά θέλω να σηκωθώ.
Δέξου τη μετάνοιά μου και κάνε την εξομολόγησή μου αρχή καινούργιας ζωής.

π. Δημήτριος Αργύρης, Πρωτοπρεσβύτερος