του Αρχιμανδρίτη Αθηναγόρα Σουπουρτζή, Καθηγητή Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου,Θεολογική Ακαδημία Βολυνίας
Στις 18 Ιουνίου 1942, πριν από ακριβώς 84 χρόνια, εκατοντάδες άνδρες των SS περικύκλωσαν έναν Ορθόδοξο ναό στην Πράγα.
Η μάχη που ακολούθησε διήρκεσε ώρες. Κανείς από τους επτά αντιστασιακούς που κρύβονταν στην κρύπτη δεν παραδόθηκε.
Η ιστορία που οδήγησε σε εκείνη την ημέρα, και το ήθος της Εκκλησίας που την καθόρισε, αξίζει να επαναφερθεί στη μνήμη.
Όταν γίνεται λόγος για την αντίσταση κατά του ναζισμού, η ιστορική μνήμη στρέφεται συνήθως στις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Συμμάχων, στα αντιστασιακά κινήματα και στις κυβερνήσεις που συνέχισαν τον αγώνα από την εξορία.
Πολύ λιγότερο γνωστή είναι η συμβολή ορισμένων εκκλησιαστικών κοινοτήτων, οι οποίες επέλεξαν να υπερασπισθούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια με τίμημα ακόμη και τη ζωή των ποιμένων τους.
Χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα αποτελεί η Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία Τσεχίας και Σλοβακίας.
Μία από τις μικρότερες αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, με ολιγάριθμο ποίμνιο και ολιγομελή Ιερά Σύνοδο, κατέθεσε εντούτοις μία από τις σημαντικότερες μαρτυρίες αντίστασης απέναντι στον ναζιστικό ολοκληρωτισμό.
Τον Δεκέμβριο του 1941, Τσεχοσλοβάκοι αλεξιπτωτιστές, επιλεγμένοι από την εξόριστη κυβέρνηση της Τσεχοσλοβακίας στο Λονδίνο και εκπαιδευμένοι από βρετανικές ειδικές δυνάμεις, επέστρεψαν μυστικά στην κατεχόμενη πατρίδα τους.
Δύο εξ αυτών, ο Γιόζεφ Γκάμπτσικ και ο Γιαν Κούμπις, είχαν αναλάβει την αποστολή εξόντωσης του Ράινχαρντ Χάιντριχ, ενός από τους κυριότερους οργανωτές του ναζιστικού μηχανισμού καταστολής και του Ολοκαυτώματος. Η επιχείρηση έμεινε γνωστή ως Operation Anthropoid.
Στις 27 Μαΐου 1942, οι δύο άνδρες επιτέθηκαν στον Χάιντριχ στους δρόμους της Πράγας· εκείνος υπέκυψε στα τραύματά του λίγες ημέρες αργότερα, στις 4 Ιουνίου.
Οι καταδιωκόμενοι αλεξιπτωτιστές δεν αναζήτησαν καταφύγιο σε στρατιωτική μονάδα ούτε σε κάποιο πολιτικό δίκτυο· το βρήκαν στον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου.
Εκεί, με ευθύνη του Επισκόπου Γοράζδου και του πρεσβυτέρου Βλαντίμιρ Πέτρζεκ, κληρικοί και λαϊκοί της Ορθόδοξης Εκκλησίας έκρυψαν επί εβδομάδες επτά αντιστασιακούς στην κρύπτη του ναού, γνωρίζοντας ότι η ανακάλυψή τους θα ισοδυναμούσε με βέβαιο θάνατο.
Όταν ένας προδότης αποκάλυψε το κρησφύγετο, στις 18 Ιουνίου 1942, ο ναός περικυκλώθηκε από εκατοντάδες άνδρες των SS.
Τρεις από τους αλεξιπτωτιστές έπεσαν μαχόμενοι μέσα στον ναό.
Οι υπόλοιποι τέσσερις, εγκλωβισμένοι στην κρύπτη, προτίμησαν να θέσουν τέλος στη ζωή τους παρά να συλληφθούν και να προδώσουν τους συνεργάτες τους.
Ο Επίσκοπος Γοράζδος ανέλαβε προσωπικά την ευθύνη. Με επιστολή του προς τις γερμανικές αρχές προσπάθησε να απαλλάξει το ποίμνιό του από τα αντίποινα.
Συνελήφθη, βασανίσθηκε και εκτελέσθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 1942 μαζί με στενούς συνεργάτες του, μεταξύ των οποίων ο πρεσβύτερος Βλαντίμιρ Πέτρζεκ, ο ιερέας Βάτσλαβ Τσικλ και ο πρόεδρος του εκκλησιαστικού συμβουλίου Γιαν Σόννεβεντ.
Η Εκκλησία τον ανακήρυξε αργότερα, το 1987, Άγιο Νεομάρτυρα.
Το τίμημα, ωστόσο, δεν περιορίσθηκε στα πρόσωπα.
Σε αντίποινα, οι ναζιστικές αρχές διέλυσαν ολόκληρη την Ορθόδοξη Εκκλησία στο Προτεκτοράτο της Βοημίας και Μοραβίας: η λατρεία απαγορεύθηκε, η περιουσία της δημεύθηκε και ο κλήρος της διώχθηκε.
Η μικρή αυτή Εκκλησία βρέθηκε, στην πράξη, στο πλευρό της ευρωπαϊκής αντιναζιστικής αντίστασης και των Συμμάχων· όχι επειδή υιοθέτησε κάποια γεωπολιτική επιλογή, αλλά επειδή η χριστιανική της συνείδηση δεν της επέτρεπε να παραδώσει ανθρώπους που αγωνίζονταν εναντίον ενός εγκληματικού ολοκληρωτικού καθεστώτος.
Η στάση αυτή αποτελεί μία από τις πλέον χαρακτηριστικές εκφράσεις της ορθόδοξης εκκλησιολογίας.
Ο Γοράζδος δεν υπήρξε μεμονωμένη εξαίρεση, αλλά εκφραστής ενός σταθερού εκκλησιαστικού ήθους, το οποίο επιβεβαιώθηκε επανειλημμένα σε διαφορετικές χώρες και υπό διαφορετικές συνθήκες.
Στην Ελλάδα, τον Μάρτιο του 1943, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Δαμασκηνός ορθώθηκε δημοσίως κατά της εκτόπισης των Ελλήνων Εβραίων, ενώ ο Μητροπολίτης Ζακύνθου Χρυσόστομος αρνήθηκε, λίγο αργότερα, να παραδώσει τους καταλόγους της εβραϊκής κοινότητας, διασώζοντάς την ακέραιη.
Στη Βουλγαρία, την ίδια περίοδο, οι Μητροπολίτες Σόφιας Στέφανος και Φιλιππουπόλεως Κύριλλος αντιτάχθηκαν σθεναρά στις απελάσεις, συμβάλλοντας στη διάσωση χιλιάδων.
Στη Σερβία, ήδη από το 1941, πλήθος κληρικών και αρκετοί ιεράρχες υπέστησαν διωγμό και μαρτυρικό θάνατο.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ισχύει η ίδια αρχή: ο επίσκοπος δεν εγκαταλείπει το ποίμνιό του, ούτε θυσιάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια για λόγους αυτοσυντήρησης.
Η ευθύνη απέναντι στον άνθρωπο προηγείται του προσωπικού συμφέροντος, ακόμη και της ίδιας της ζωής.
Σήμερα, η κρύπτη του ναού έχει μετατραπεί σε μουσείο μνήμης.
Τα ίχνη από τις γερμανικές σφαίρες παραμένουν ακόμη ορατά στους τοίχους του, υπενθυμίζοντας ότι η ελευθερία της Ευρώπης γράφτηκε και με το αίμα Ορθοδόξων κληρικών και πιστών.
Σε μια εποχή κατά την οποία η Ευρώπη αναζητεί εκ νέου τα θεμέλια της ιστορικής της μνήμης, το παράδειγμα της Πράγας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Καταδεικνύει ότι η Ορθοδοξία δεν υπήρξε απλός παρατηρητής του εικοστού αιώνα.
Πηγή: romfea,gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου