Λάμπρου Κ. Σκόντζου, Θεολόγου - Καθηγητού
Ανάμεσα στις πολυάριθμες χορείες των Αγίων της Εκκλησίας, εξέχουσα θέση κατέχουν οι ασκητικοί Πατέρες της ερήμου.
Πρόκειται για εκείνες τις μεγάλες μορφές του μοναχισμού, οι οποίες, αποτασσόμενες τον κόσμο και αφιερώνοντας ολόκληρη τη ζωή τους στον Θεό, κατέστησαν ζωντανά παραδείγματα της εν Χριστώ τελειώσεως.
Με την αδιάλειπτη προσευχή, την αυστηρή άσκηση, τη νηστεία, την αγρυπνία και κυρίως με τη βαθιά ταπείνωση της καρδιάς, αξιώθηκαν να καθαρθούν από τα πάθη, να φωτισθούν από τη θεία χάρη και να αποκτήσουν την πνευματική σοφία, η οποία αποτελεί καρπό της εμπειρίας του Αγίου Πνεύματος.
Η πολύτιμη αυτή εμπειρία διασώθηκε στα ασκητικά συγγράμματα και στα αποφθέγματα των Πατέρων, τα οποία εξακολουθούν μέχρι σήμερα να αποτελούν ανεξάντλητη πηγή πνευματικού πλούτου και ασφαλή οδηγό για κάθε πιστό που επιθυμεί να βαδίσει την οδό της μετανοίας και της σωτηρίας.
Ανάμεσα στις εξέχουσες αυτές μορφές δεσπόζει ο Άγιος Σισώης ο Μέγας, ένας από τους λαμπρότερους ασκητές της αιγυπτιακής ερήμου.
Η ζωή του υπήρξε υπόδειγμα ολοκληρωτικής αφιερώσεως στον Θεό, ενώ η ταπείνωσή του, η αδιάλειπτη μετάνοια και η διάκριση που τον διέκρινε τον κατέστησαν έναν από τους πλέον αγαπητούς και σεβαστούς Πατέρες της Εκκλησίας.
Ο Άγιος έζησε κατά τον 4ο μ.Χ. αιώνα, την εποχή κατά την οποία ο μοναχισμός γνώριζε τη μεγάλη του άνθηση στις ερήμους της Αιγύπτου.
Για τα πρώτα χρόνια της ζωής του οι ιστορικές πηγές δεν παρέχουν ασφαλείς πληροφορίες.
Πιθανότατα ανατράφηκε μέσα σε ευσεβές οικογενειακό περιβάλλον, όπου γαλουχήθηκε με την ορθόδοξη πίστη και τις αρετές της χριστιανικής ζωής.
Από νεαρή ακόμη ηλικία αισθάνθηκε έντονη την κλήση προς την ολοκληρωτική αφιέρωση στον Θεό.
Χωρίς δισταγμό εγκατέλειψε τις βιοτικές μέριμνες και ακολούθησε τη στενή και τεθλιμμένη οδό της ασκήσεως, επιλέγοντας την έρημο ως τόπο πνευματικής καλλιέργειας και θεογνωσίας.
Καθοριστική υπήρξε η επίδραση που άσκησε επάνω του ο Μέγας Αντώνιος, ο θεμελιωτής του αναχωρητικού μοναχισμού.
Ο Σισώης τον θεωρούσε πνευματικό του πρότυπο και επιθυμούσε να βαδίσει στα ίχνη του.
Μετά την κοίμηση του μεγάλου αυτού Πατέρα εγκαταστάθηκε στο όρος όπου εκείνος είχε ασκητέψει, θεωρώντας τον τόπο αυτό ως ιερή παρακαταθήκη του ασκητικού του αγώνα.
Εκεί παρέμεινε επί πολλές δεκαετίες, επιδιδόμενος σε ιδιαίτερα αυστηρή άσκηση.
Η νηστεία, η αγρυπνία και η αδιάλειπτη προσευχή αποτέλεσαν τον σταθερό τρόπο της ζωής του.
Με τη χάρη του Θεού απέκτησε υψηλό μέτρο πνευματικής καθαρότητας, ενώ η διάκρισή του και η βαθιά γνώση της ανθρώπινης ψυχής προκαλούσαν τον θαυμασμό των συνασκητών του.
Εκείνο όμως που τον ανέδειξε σε αυθεντικό διδάσκαλο της ερήμου δεν ήταν τόσο η αυστηρότητα της ασκήσεώς του όσο η βαθιά του ταπείνωση.
Παρά τη μεγάλη πνευματική του πρόοδο, ουδέποτε θεώρησε τον εαυτό του ενάρετο ή άξιο επαίνου.
Αντιθέτως, θεωρούσε ότι ο άνθρωπος όσο πλησιάζει τον Θεό τόσο περισσότερο συναισθάνεται την πνευματική του πτωχεία και την ανάγκη της διαρκούς μετανοίας.
Γι' αυτό και δίδασκε ότι η αληθινή αρετή δεν εξαντλείται στις εξωτερικές μορφές της ασκήσεως, αλλά θεμελιώνεται στην ταπείνωση, στην αγάπη προς τον πλησίον και στην ολοκληρωτική εμπιστοσύνη στο άπειρο έλεος του Θεού.
Η φήμη της αγιότητάς του εξαπλώθηκε σύντομα σε ολόκληρη την αιγυπτιακή έρημο.
Μοναχοί αλλά και πλήθος λαϊκών κατέφευγαν κοντά του, αναζητώντας λόγο παρηγορίας, πνευματική καθοδήγηση και λύση στα προβλήματα της ψυχής τους.
Οι σύντομες αλλά μεστές σοφίας απαντήσεις του διασώθηκαν στο περίφημο Γεροντικό, αποτελώντας μέχρι σήμερα πολύτιμη πνευματική παρακαταθήκη της ορθόδοξης ασκητικής παραδόσεως.
Η ταπείνωση ως μέτρο της αγιότητας
Το γνώρισμα που χαρακτήριζε περισσότερο από κάθε άλλο τον Άγιο Σισώη ήταν η βαθιά και αυθεντική ταπείνωσή του.
Παρά τα μεγάλα πνευματικά χαρίσματα που είχε λάβει από τον Θεό και την καθολική αναγνώριση της αρετής του, ουδέποτε επέτρεψε στον εαυτό του να θεωρήσει ότι είχε φθάσει στην πνευματική τελείωση.
Αντιθέτως, όσο περισσότερο προόδευε στην κατά Θεόν ζωή, τόσο εντονότερα βίωνε την αναξιότητά του ενώπιον της άπειρης αγιότητας του Θεού.
Η στάση αυτή εκφράζεται χαρακτηριστικά σε ένα από τα πλέον γνωστά περιστατικά του Γεροντικού.
Κάποτε ένας αδελφός τον ρώτησε: «Ἔφθασας εἰς τὰ μέτρα τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου;».
Ο όσιος αποκρίθηκε με λόγο που αποκαλύπτει το βάθος της αυτογνωσίας του: «Ἐὰν εἶχα ἕνα μόνον ἀπὸ τοὺς λογισμοὺς τοῦ Ἀββᾶ Ἀντωνίου, θὰ ἤμουν ὅλος ὡς πῦρ»!
Η απάντηση αυτή δεν αποτελεί απλώς έκφραση προσωπικής μετριοφροσύνης.
Φανερώνει ένα από τα βασικότερα γνωρίσματα της ορθόδοξης πνευματικότητας: όσο ο άνθρωπος πλησιάζει τον Θεό, τόσο περισσότερο συναισθάνεται την απεραντοσύνη της θείας αγιότητας και τη δική του πνευματική ανεπάρκεια.
Η αυθεντική αγιότητα δεν γεννά αυτοπεποίθηση αλλά βαθύτερη μετάνοια· δεν οδηγεί στην αυτοδικαίωση αλλά στην ολοένα εντονότερη συναίσθηση της ανάγκης του θείου ελέους.
Η ίδια ταπείνωση διακρίνεται και στο γνωστό θαύμα που αποδίδεται στον Άγιο.
Κάποιος πατέρας, συντετριμμένος από τον θάνατο του παιδιού του, προσήλθε στον ασκητή ζητώντας την ευχή του.
Ο όσιος, χωρίς να γνωρίζει ότι το παιδί ήταν ήδη νεκρό, είπε απλά: «Σήκω, παιδί μου».
Με τη δύναμη της θείας χάριτος το παιδί αναστήθηκε.
Το αξιοσημείωτο, όμως, δεν είναι μόνο το θαυμαστό γεγονός, αλλά κυρίως η στάση του Αγίου απέναντί του.
Δεν απέδωσε ποτέ το θαύμα στον εαυτό του ούτε θεώρησε ότι αποτελούσε απόδειξη της προσωπικής του αγιότητας.
Αντιθέτως, παρακάλεσε όσους ήταν παρόντες να μη διαδώσουν το γεγονός όσο ακόμη ζούσε, αποδίδοντας αποκλειστικά στον Θεό κάθε δόξα.
Η στάση αυτή αποτελεί διαχρονικό γνώρισμα όλων των μεγάλων Αγίων της Εκκλησίας.
Τα θαύματα δεν θεωρούνται προσωπικά κατορθώματα ούτε μέσα προβολής της ανθρώπινης αρετής, αλλά εκδηλώσεις της θείας φιλανθρωπίας, τις οποίες ενεργεί ο Θεός διά των καθαρμένων δούλων Του.
Η σοφία του Γεροντικού
Οι διδαχές του Αγίου Σισώη διασώθηκαν κυρίως στο περίφημο Γεροντικό, το οποίο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θησαυρούς της ορθόδοξης ασκητικής γραμματείας.
Οι σύντομοι λόγοι του διακρίνονται για την απλότητα της διατύπωσης, αλλά συγχρόνως αποκαλύπτουν αξιοθαύμαστο πνευματικό βάθος.
Δεν πρόκειται για θεωρητικές αναλύσεις ούτε για φιλοσοφικούς στοχασμούς, αλλά για καρπό προσωπικής εμπειρίας και μακρόχρονης ασκήσεως.
Ο Άγιος προτρέπει τον άνθρωπο να αποφεύγει την κατάκριση του αδελφού του, γνωρίζοντας ότι μόνον ο Θεός γνωρίζει το βάθος της ανθρώπινης καρδιάς.
Διδάσκει τη συνεχή μετάνοια ως μόνιμη κατάσταση της πνευματικής ζωής, επισημαίνοντας ότι κανείς δεν μπορεί να θεωρήσει πως ολοκλήρωσε τον αγώνα του όσο βρίσκεται ακόμη στην παρούσα ζωή.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η άσκηση αποκτά αξία μόνο όταν συνοδεύεται από ταπείνωση.
Διαφορετικά, κινδυνεύει να μεταβληθεί σε πηγή υπερηφάνειας και πνευματικής πλάνης.
Γι' αυτό και καλεί τον πιστό να στηρίζει ολόκληρη την ελπίδα της σωτηρίας όχι στις προσωπικές του δυνάμεις αλλά αποκλειστικά στο άπειρο έλεος του Θεού.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικός είναι ο λόγος του: «Ὅπου ὑπάρχει ταπείνωσις, ἐκεῖ ἀδυνατεῖ νὰ ἐνεργήσει ὁ διάβολος».
Στη σύντομη αυτή φράση συμπυκνώνεται ολόκληρη η ασκητική θεολογία της Εκκλησίας.
Η ταπείνωση αποτελεί το ασφαλέστερο θεμέλιο όλων των αρετών, διότι διαλύει τη ρίζα κάθε αμαρτίας, που δεν είναι άλλη από την υπερηφάνεια.
Όπου υπάρχει αληθινή ταπείνωση, εκεί δεν βρίσκει τόπο η κενοδοξία, η φιλαυτία και η αυταρέσκεια· γι' αυτό και ο διάβολος στερείται του κυριότερου όπλου με το οποίο πολεμά τον άνθρωπο.
Το τέλος ενός μεγάλου ασκητή
Ανάμεσα στις πλέον συγκινητικές διηγήσεις του Γεροντικού συγκαταλέγεται και η περιγραφή της οσιακής κοιμήσεως του Αγίου Σισώη.
Όταν πλησίαζε η ώρα της αναχωρήσεώς του από τον παρόντα κόσμο, οι μαθητές του παρατήρησαν ότι το πρόσωπό του έλαμπε με υπερκόσμιο φως.
Αντιλήφθηκαν ότι ο γέροντας συνομιλούσε με πρόσωπα αόρατα για τους ίδιους και τον ρώτησαν τι έβλεπε.
Εκείνος αποκρίθηκε ότι έβλεπε τους Προφήτες, τους Αποστόλους και τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίοι είχαν έλθει να παραλάβουν την ψυχή του.
Λίγο αργότερα πρόφερε λόγια που συγκλόνισαν όσους βρίσκονταν γύρω του: «Ἰδοὺ, οἱ Ἄγγελοι ἦλθαν νὰ μὲ παραλάβουν, καὶ τοὺς παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσουν λίγο χρόνο, γιὰ νὰ μετανοήσω»!
Οι μαθητές του απορούσαν.
Πώς ήταν δυνατόν ένας άνθρωπος τέτοιας αγιότητας να θεωρεί ότι δεν είχε ακόμη μετανοήσει αρκετά;
Εκεί ακριβώς αποκαλύπτεται το μεγαλείο της πνευματικής του προσωπικότητας.
Η μετάνοια, κατά την ορθόδοξη παράδοση, δεν αποτελεί μια παροδική πράξη, αλλά αδιάκοπη κατάσταση υπάρξεως.
Όσο ο άνθρωπος προχωρεί στην κοινωνία με τον Θεό, τόσο περισσότερο ποθεί να καθαρθεί και να αγαπήσει τον Δημιουργό του με ακόμη μεγαλύτερη πληρότητα.
Έτσι, ο Άγιος Σισώης ολοκλήρωσε την επίγεια πορεία του όπως ακριβώς την είχε αρχίσει: με βαθιά ταπείνωση, άκρα αυτομεμψία και ακλόνητη ελπίδα στο άπειρο έλεος του Θεού.
Λίγο αργότερα το πρόσωπό του έγινε ακόμη πιο φωτεινό και, μέσα σε ατμόσφαιρα ειρήνης και πνευματικής αγαλλιάσεως, παρέδωσε την αγία ψυχή του στον Κύριο, τον οποίο υπηρέτησε με απόλυτη αφοσίωση σε ολόκληρη τη ζωή του.
Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 6 Ιουλίου, προβάλλοντάς τον ως υπόδειγμα αδιάλειπτης μετανοίας, αυθεντικής ταπεινώσεως και ολοκληρωτικής εμπιστοσύνης στη χάρη του Θεού.
Ο Άγιος Σισώης ενώπιον του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ένας διαχρονικός θεολογικός συμβολισμός Ιδιαίτερη θέση στην ορθόδοξη εικονογραφική παράδοση κατέχει η γνωστή παράσταση του Αγίου Σισώη να στέκεται ενώπιον του ανοικτού τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Πρόκειται για μία από τις πλέον επιβλητικές και συγχρόνως βαθυστόχαστες συνθέσεις της μεταβυζαντινής αγιογραφίας, η οποία δεν αποβλέπει στην ιστορική αναπαράσταση ενός γεγονότος, αλλά στη διατύπωση μιας υψηλής θεολογικής αλήθειας.
Πράγματι, δεν υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες που να βεβαιώνουν ότι ο Άγιος Σισώης επισκέφθηκε ποτέ τον τάφο του μεγάλου Μακεδόνα στρατηλάτη.
Η Εκκλησία, όμως, δεν ενδιαφέρεται εδώ για την ιστορική πληροφορία, αλλά για τον πνευματικό συμβολισμό.
Η εικόνα λειτουργεί ως «οπτική θεολογία», ως μία σιωπηλή διδασκαλία που οδηγεί τον πιστό σε βαθύ υπαρξιακό και πνευματικό προβληματισμό.
Στην παράσταση ο όσιος στέκεται με κατάνυξη και ιερό δέος μπροστά στον ανοικτό τάφο, μέσα στον οποίο διακρίνεται ο σκελετός του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Συχνά η εικόνα συνοδεύεται από τους συγκλονιστικούς στίχους: «Σε βλέπω, τάφε, και δειλιῶ τὴν θέαν σου, καὶ χύνω καρδιοστάλακτον δάκρυον, λογιζόμενος τὸν κοινὸν ὀφειλόμενον χρέος. Πῶς οὖν μέλλω διελθεῖν τοιαύτην ἀπόφασιν; Ὦ θάνατε, τίς δύναται φυγεῖν σε;» Οι στίχοι αυτοί δεν εκφράζουν απόγνωση ούτε απαισιοδοξία.
Αποτυπώνουν τον γνήσιο εκκλησιαστικό τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιμετωπίζει το μυστήριο του θανάτου: με επίγνωση της κοινής ανθρώπινης μοίρας, αλλά συγχρόνως με την ελπίδα που γεννά η Ανάσταση του Χριστού.
Η εικόνα αντιπαραθέτει δύο εκ διαμέτρου αντίθετους τρόπους υπάρξεως.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο Μέγας Αλέξανδρος, ο ισχυρότερος ίσως ηγεμόνας της αρχαιότητας.
Υπέταξε λαούς, δημιούργησε μία αχανή αυτοκρατορία, απέκτησε δόξα που ξεπέρασε τα όρια της εποχής του και άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην παγκόσμια ιστορία.
Και όμως, ενώπιον του θανάτου όλα τα ανθρώπινα μεγαλεία απογυμνώνονται.
Ο πλούτος, η εξουσία, οι στρατιές, οι θρίαμβοι και οι κατακτήσεις αδυνατούν να αναχαιτίσουν τη φθορά.
Εκεί όπου άλλοτε στεκόταν ένας πανίσχυρος αυτοκράτορας, τώρα απομένουν μόνο οστά, σιωπηλή μαρτυρία της κοινής μοίρας όλων των ανθρώπων.
Από την άλλη πλευρά στέκεται ένας άγνωστος στον κόσμο ασκητής.
Δεν κατείχε εξουσία, δεν απέκτησε πλούτο, δεν αναζήτησε ανθρώπινες τιμές ούτε επιδίωξε να αφήσει πίσω του κάποιο επίγειο μεγαλείο.
Η δύναμή του ήταν η προσευχή, η μετάνοια, η ταπείνωση και η κοινωνία με τον Θεό.
Έτσι, η εικόνα αντιστρέφει τα ανθρώπινα κριτήρια αξιολόγησης.
Εκείνος που στα μάτια του κόσμου υπήρξε μέγας παρουσιάζεται υποταγμένος στη φθορά, ενώ εκείνος που φαινόταν ασήμαντος κατά τα κοσμικά μέτρα αναδεικνύεται πραγματικά μεγάλος, επειδή απέκτησε τον «ἀκήρατον πλοῦτον» της θείας χάριτος.
Η αντιπαράθεση αυτή παραπέμπει ευθέως στον λόγο του Κυρίου: «Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ;» (Ματθ.16,26).
Η Εκκλησία δεν απαξιώνει την ιστορία ούτε καταδικάζει τα ανθρώπινα επιτεύγματα.
Υπενθυμίζει, όμως, ότι καμία επίγεια επιτυχία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον τελικό προορισμό του ανθρώπου, που είναι η κοινωνία με τον Θεό.
Γι' αυτό και ο Άγιος Σισώης δεν εικονίζεται να καταδικάζει τον Αλέξανδρο ούτε να θριαμβεύει απέναντι στη φθορά του.
Στέκεται σιωπηλός, περισυλλέγεται και συλλογίζεται τη δική του έξοδο από τον κόσμο αυτό.
Ο τάφος του Αλεξάνδρου γίνεται αφορμή προσωπικής αυτογνωσίας και όχι αφορμή κρίσεως του άλλου.
Στην πραγματικότητα, ο θεατής της εικόνας είναι εκείνος που καλείται να πάρει τη θέση του Αγίου.
Η παράσταση λειτουργεί ως καθρέπτης της ανθρώπινης υπάρξεως.
Ο καθένας καλείται να αναρωτηθεί: Ποια είναι η πραγματική αξία όσων επιδιώκω; Πόσα από αυτά θα με συνοδεύσουν μετά τον θάνατο; Πού θεμελιώνω την ελπίδα της ζωής μου; Έτσι, η εικόνα μετατρέπεται σε σιωπηρό κήρυγμα μετανοίας.
Η μνήμη του θανάτου, τόσο έντονη στην πατερική παράδοση, δεν καλλιεργείται για να οδηγήσει τον άνθρωπο σε φόβο ή παραίτηση.
Αντιθέτως, γίνεται πηγή πνευματικής εγρηγόρσεως.
Όποιος θυμάται τη φθαρτότητα της παρούσας ζωής απαλλάσσεται ευκολότερα από τη δουλεία των παθών, ιεραρχεί ορθά τις αξίες του και προσανατολίζει ολόκληρη την ύπαρξή του προς την αιωνιότητα.
Η ορθόδοξη πνευματικότητα ουδέποτε αντιμετώπισε τον θάνατο ως το οριστικό τέλος του ανθρώπου.
Μετά την Ανάσταση του Χριστού, ο θάνατος εξακολουθεί να υπάρχει ως βιολογικό γεγονός, αλλά έχει απωλέσει την απόλυτη κυριαρχία του.
Όπως διακηρύσσει ο ιερός Χρυσόστομος στον Κατηχητικό του Λόγο, «ἐπικράνθη ὁ θάνατος· κατηργήθη».
Γι' αυτό και η συγκεκριμένη εικονογραφική σύνθεση δεν καταλήγει στη ματαιότητα αλλά στην ελπίδα.
Ο ανοικτός τάφος του Αλεξάνδρου υπενθυμίζει τη φθορά της ανθρώπινης φύσεως· η μορφή όμως του Αγίου Σισώη μαρτυρεί τη δυνατότητα υπερβάσεως της φθοράς διά της κοινωνίας με τον Αναστάντα Χριστό.
Η εικόνα, επομένως, δεν αποτελεί ύμνο στον θάνατο αλλά ύμνο στη ζωή.
Δεν καλεί τον άνθρωπο να περιφρονήσει τον κόσμο, αλλά να χρησιμοποιήσει τα αγαθά του κόσμου χωρίς να υποδουλωθεί σε αυτά.
Δεν τον οδηγεί στην απαισιοδοξία, αλλά στη βεβαιότητα ότι η αληθινή νίκη δεν επιτυγχάνεται με την κατάκτηση της γης, αλλά με την κατάκτηση της Βασιλείας του Θεού.
Αυτό ακριβώς εκφράζει η αντιπαράθεση των δύο μορφών.
Ο Μέγας Αλέξανδρος κατέκτησε σχεδόν ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο.
Ο Άγιος Σισώης, χωρίς στρατεύματα και βασιλικά σκήπτρα, κατέκτησε τον εσωτερικό του κόσμο.
Kαι αυτή η νίκη, κατά την πατερική διδασκαλία, είναι η μόνη που παραμένει αιώνια.
Επίλογος
Η μορφή του Αγίου Σισώη του Μεγάλου εξακολουθεί να φωτίζει την πορεία της Εκκλησίας δεκαέξι και πλέον αιώνες μετά την οσιακή κοίμησή του.
Η ασκητική του πολιτεία, η αδιάλειπτη προσευχή, η αυστηρή εγκράτεια, η διάκριση και, κυρίως, η ανυπόκριτη ταπείνωσή του συνιστούν ζωντανή μαρτυρία του τρόπου με τον οποίο ενεργεί η θεία χάρη μέσα στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Εκείνο όμως που καθιστά τον Άγιο Σισώη διαχρονικό διδάσκαλο της πνευματικής ζωής δεν είναι μόνο οι ασκητικοί του αγώνες ούτε τα θαυμαστά γεγονότα που συνοδεύουν τον βίο του.
Είναι πρωτίστως η αδιάκοπη μετάνοιά του.
Ενώ είχε φθάσει σε υψηλά μέτρα αρετής, ουδέποτε έπαυσε να θεωρεύει τον εαυτό του μαθητή της μετανοίας.
Η στάση αυτή αποκαλύπτει το αυθεντικό ήθος της Ορθοδοξίας, σύμφωνα με το οποίο η αγιότητα δεν αποτελεί κατάσταση αυτάρκειας, αλλά διαρκή πορεία κοινωνίας με τον Θεό.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας διδάσκουν ότι όσο περισσότερο φωτίζεται ο άνθρωπος από τη χάρη του Θεού, τόσο βαθύτερα συναισθάνεται την προσωπική του αδυναμία.
Γι' αυτό και η ταπείνωση δεν είναι απλώς μία ακόμη αρετή μεταξύ των άλλων, αλλά το ασφαλές θεμέλιο κάθε πνευματικής προόδου.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, η ταπείνωση είναι «ἀνώνυμος χάρις τῆς ψυχῆς», δώρημα που ελκύει τη θεία παρουσία και συντρίβει τη δύναμη της υπερηφάνειας.
Παράλληλα, η γνωστή εικονογραφική παράσταση του Αγίου ενώπιον του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου υπενθυμίζει διαρκώς ότι κάθε ανθρώπινο μεγαλείο είναι πρόσκαιρο.
Η εξουσία, ο πλούτος, η φήμη και οι επίγειες επιτυχίες έχουν αναμφίβολα τη θέση τους μέσα στην ιστορία, δεν μπορούν όμως να νικήσουν τη φθορά ούτε να χαρίσουν στον άνθρωπο την αληθινή ζωή.
Μόνο η κοινωνία με τον Αναστάντα Χριστό υπερβαίνει τα όρια της θνητότητας και ανοίγει την προοπτική της αιωνιότητας.
Η μνήμη του θανάτου, την οποία τόσο έντονα καλλιέργησαν οι Πατέρες της ερήμου, δεν οδηγεί τον άνθρωπο σε απαισιοδοξία ούτε σε φυγή από τον κόσμο.
Αντίθετα, τον αφυπνίζει από την πνευματική ραθυμία, τον βοηθεί να ιεραρχήσει σωστά τις προτεραιότητές του και να αναζητήσει «τὰ ἄνω, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν» (Κολ.3,1).
Η ζωή αποκτά το αληθινό της νόημα όταν βιώνεται υπό το φως της αιωνιότητας.
Το μήνυμα του Αγίου Σισώη παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο στη σύγχρονη εποχή, κατά την οποία ο άνθρωπος συχνά απολυτοποιεί την τεχνολογική πρόοδο, την οικονομική ευμάρεια και την κοινωνική καταξίωση, αναζητώντας σε αυτές την πληρότητα της υπάρξεώς του.
Η εμπειρία, όμως, της Εκκλησίας υπενθυμίζει ότι η aληθινή ελευθερία δεν κατακτάται με την αύξηση της δύναμης ή της κατοχής, αλλά με την κάθαρση της καρδιάς, την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον και την εμπιστοσύνη στο άπειρο έλεό Του.
Ο Άγιος Σισώης δεν μας καλεί να μιμηθούμε τις εξωτερικές μορφές της ασκήσεώς του, οι οποίες ανήκουν στις ιδιαίτερες συνθήκες της ερήμου.
Μας καλεί, όμως, να αποκτήσουμε το δικό του φρόνημα: να αγωνιζόμαστε καθημερινά εναντίον των παθών, να μη δικαιώνουμε τον εαυτό μας, να αποφεύγουμε την κατάκριση του αδελφού, να εμπιστευόμαστε τη φιλανθρωπία του Θεού και να πορευόμαστε με πνεύμα διαρκούς μετανοίας.
Αυτό είναι το αληθινό μέτρο της χριστιανικής ζωής.
Όχι η επίδειξη της αρετής, αλλά η αίσθηση της προσωπικής μας αδυναμίας· όχι η αναζήτηση της ανθρώπινης δόξας, αλλά η επιδίωξη της θείας χάριτος· όχι η αυτάρκεια, αλλά η ολοκληρωτική παράδοση του ανθρώπου στον Θεό.
Τιμώντας, λοιπόν, την ιερά μνήμη του μεγάλου αυτού Πατέρα της ερήμου, ας παρακαλέσουμε τον Κύριο να μας χαρίζει, με τις πρεσβείες του, καρδιά ταπεινή, πνεύμα μετανοίας και σταθερότητα στον πνευματικό αγώνα, ώστε και εμείς να αξιωθούμε να πορευθούμε «ἐν καινότητι ζωῆς» προς την αιώνια Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.
Πηγή: romfea.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου