Λάμπρου Κ. Σκόντζου, Θεολόγου - Καθηγητού
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός αποτελεί μία από τις πλέον φωτεινές μορφές της Εκκλησίας και του Γένους.
Ιεραπόστολος, διδάσκαλος, κήρυκας της μετανοίας και πατέρας του λαού, περιόδευσε σε τόπους όπου η πνευματική άγνοια, η φτώχεια και οι δυσκολίες της εποχής είχαν αφήσει βαθιά τα σημάδια τους.
Με λόγο απλό, ζωντανό και άμεσο, κατόρθωσε να αγγίξει τις καρδιές των ανθρώπων και να αναζωπυρώσει μέσα τους την πίστη και την ελπίδα.
Ιδιαίτερη θέση στην παράδοση και στη μνήμη του λαού κατέχει η προφητική διάσταση του έργου του.
Πολλά από όσα αποδίδονται στον Άγιο Κοσμά ως «προφητείες» διασώθηκαν μέσα από την προφορική παράδοση, τις διηγήσεις των ανθρώπων και τα λεγόμενα «διδαχάς» του.
Η Εκκλησία, ωστόσο, δεν προσεγγίζει τον Άγιο πρωτίστως ως έναν άνθρωπο που προέβλεπε μελλοντικά γεγονότα, αλλά ως έναν φωτισμένο εργάτη του Ευαγγελίου, του οποίου η πνευματική διορατικότητα ήταν καρπός βαθιάς πίστεως, προσευχής και ασκήσεως.
Η προφητεία ως καρπός πνευματικής ζωής
Στην ορθόδοξη παράδοση, η προφητική χάρη δεν ταυτίζεται με την απλή πρόγνωση γεγονότων.
Ο αληθινός προφήτης είναι εκείνος που βλέπει την πραγματικότητα μέσα από το φως του Θεού και καλεί τον άνθρωπο να επιστρέψει στην αλήθεια Του.
Αυτό ακριβώς διακρίνουμε στη μορφή του Αγίου Κοσμά. Ο λόγος του δεν ήταν ένας λόγος εντυπωσιασμού ούτε μια προσπάθεια να ικανοποιήσει την ανθρώπινη περιέργεια για το μέλλον. Ήταν λόγος αφυπνίσεως.
Όταν μιλούσε για όσα επρόκειτο να συμβούν, ο σκοπός του ήταν να οδηγήσει τους ανθρώπους σε μετάνοια, σε πνευματική εγρήγορση και σε εμπιστοσύνη προς τον Θεό.
Η προφητική του φωνή επομένως πρέπει να ιδωθεί μέσα στο συνολικό έργο της ιεραποστολής του.
Ο Άγιος δεν ήθελε ανθρώπους φοβισμένους απέναντι στο μέλλον, αλλά ανθρώπους ελεύθερους και σταθερούς στην πίστη.
«Θα έρθει καιρός…»
Πολλές από τις γνωστές ρήσεις του Αγίου Κοσμά έχουν συνδεθεί εκ των υστέρων με συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα.
Η περίφημη φράση «Θα έρθει καιρός…» επαναλαμβάνεται μέχρι σήμερα ως χαρακτηριστικό δείγμα της προφητικής του διορατικότητας.
Χρειάζεται, όμως, διάκριση. Η αξιολόγηση τέτοιων ρήσεων απαιτεί προσοχή, διότι οι προφορικές παραδόσεις μπορούν να μεταβάλλονται καθώς μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.
Δεν είναι ορθό να αποδίδουμε στον Άγιο κάθε σύγχρονη ερμηνεία που κυκλοφορεί στο όνομά του, ούτε να χρησιμοποιούμε τις προφητείες ως μέσο κινδυνολογίας.
Το ουσιώδες μήνυμα του Αγίου παραμένει βαθύτερο: ο άνθρωπος καλείται να μην επαναπαύεται.
Οι κοινωνίες μεταβάλλονται, οι ιστορικές συνθήκες αλλάζουν, οι ανθρώπινες βεβαιότητες ανατρέπονται.
Εκείνο όμως που παραμένει σταθερό είναι η ανάγκη της πίστεως, της μετανοίας και της κοινωνίας με τον Θεό.
Η προφητική ματιά στην εποχή του
Ο Άγιος Κοσμάς έζησε σε μια περίοδο ιδιαίτερα δύσκολη για τον ελληνικό λαό.
Η πνευματική και μορφωτική κατάσταση πολλών ανθρώπων ήταν δυσχερής, ενώ η οθωμανική κυριαρχία είχε δημιουργήσει συνθήκες ανασφάλειας και περιορισμού.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, ο Άγιος διέκρινε έναν μεγάλο κίνδυνο: την απώλεια της πίστεως και της πνευματικής ταυτότητας.
Γι’ αυτό και έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη διδασκαλία των παιδιών και στη δημιουργία σχολείων.
Η φροντίδα του για την παιδεία δεν ήταν απλώς κοινωνική ή εθνική· ήταν πρωτίστως πνευματική.
Ήθελε ο άνθρωπος να γνωρίζει τον Θεό, να κατανοεί την πίστη του και να αποκτά τη δυνατότητα να διακρίνει το καλό από το κακό.
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες όψεις της προφητικής παρουσίας του: είδε τον κίνδυνο πριν αυτός γίνει ορατός σε όλους.
Δεν περιορίστηκε στην καταγραφή της εποχής του, αλλά εργάστηκε για την πνευματική αναγέννηση του λαού.
Προφητεία χωρίς φόβο
Στη δική μας εποχή υπάρχει συχνά έντονο ενδιαφέρον για τις προφητείες.
Οι κοινωνικές αναταράξεις, οι πόλεμοι, οι τεχνολογικές αλλαγές και η αβεβαιότητα για το μέλλον οδηγούν πολλούς ανθρώπους στην αναζήτηση λόγων που θα τους αποκαλύψουν τι πρόκειται να συμβεί.
Η στάση του Αγίου Κοσμά μάς καλεί σε μια διαφορετική προσέγγιση.
Η προφητική φωνή της Εκκλησίας δεν έχει ως σκοπό να καλλιεργήσει πανικό.
Δεν μας καλεί να ζούμε με αγωνία για τις εξελίξεις, αλλά με πνευματική ετοιμότητα.
Ο Άγιος Κοσμάς δεν προέτρεπε τον λαό να εγκαταλείψει τον κόσμο από φόβο.
Αντιθέτως, περπατούσε ο ίδιος από τόπο σε τόπο, μέσα στις δυσκολίες της εποχής, υπηρετώντας τους ανθρώπους.
Η δική του «πρόγνωση» είχε ως κέντρο τον Χριστό και όχι τα γεγονότα.
Γι’ αυτό και η αυθεντική αξιοποίηση της παρακαταθήκης του δεν είναι να αναζητούμε διαρκώς ποια σημερινή εξέλιξη «προέβλεψε» ο Άγιος.
Είναι να ακούμε το διαχρονικό κάλεσμά του για πίστη, μετάνοια, παιδεία, αγάπη και πνευματική εγρήγορση.
Ο Άγιος ως φωνή αφυπνίσεως
Η προφητική διάσταση του Αγίου Κοσμά συνδέεται άρρηκτα με την αγιότητά του.
Ο λόγος του είχε δύναμη επειδή προηγούνταν η ζωή του.
Δεν ήταν θεωρητικός παρατηρητής της κοινωνίας, αλλά άνθρωπος που θυσιάστηκε για τον συνάνθρωπο.
Η ζωή του αποτελεί, από μόνη της, μια προφητεία: μαρτυρεί ότι ακόμη και στις πιο δύσκολες ιστορικές συνθήκες η πίστη μπορεί να αναγεννήσει τον άνθρωπο.
Ότι η αλήθεια δεν επιβάλλεται με τη δύναμη, αλλά κατακτά τις καρδιές με την αγάπη και τη θυσία.
Ότι η ελπίδα δεν είναι άρνηση των δυσκολιών, αλλά εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού.
Ο Άγιος Κοσμάς μαρτύρησε στις 24 Αυγούστου 1779.
Το τέλος της επίγειας πορείας του δεν υπήρξε ήττα, αλλά επισφράγιση της μαρτυρίας του.
Εκείνος που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην πνευματική αφύπνιση του λαού έδωσε τελικά και τη ζωή του για την πίστη του.
Τι σημαίνει σήμερα η προφητική φωνή του Αγίου Κοσμά;
Σήμερα, περισσότερο ίσως από ποτέ, έχουμε ανάγκη να ακούσουμε τον Άγιο Κοσμά όχι ως «προφήτη των ειδήσεων», αλλά ως προφήτη της πνευματικής εγρηγόρσεως.
Μας υπενθυμίζει ότι η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι όσα συμβαίνουν γύρω μας, αλλά η απώλεια του εσωτερικού προσανατολισμού του ανθρώπου.
Μας καλεί να μη φοβόμαστε το αύριο, αλλά να προετοιμαζόμαστε πνευματικά γι’ αυτό.
Να μορφώνουμε τα παιδιά μας, να στηρίζουμε την οικογένεια, να αγαπούμε την Εκκλησία, να καλλιεργούμε την αλήθεια και να στεκόμαστε με αξιοπρέπεια απέναντι στις δοκιμασίες.
Η πραγματική επικαιρότητα του Αγίου Κοσμά δεν βρίσκεται, επομένως, στην προσπάθεια να αποκωδικοποιήσουμε κάθε ρήση του.
Βρίσκεται στην πρόσκλησή του να μεταμορφώσουμε τη ζωή μας.
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός υπήρξε άνθρωπος που κοίταξε την εποχή του με τα μάτια της πίστεως.
Γι’ αυτό και ο λόγος του ξεπέρασε τα όρια της εποχής του και έφθασε μέχρι τις ημέρες μας.
Η προφητική του διάσταση δεν είναι απλώς υπόθεση μελλοντολογίας. Είναι κυρίως η φωνή ενός Αγίου που μας αφυπνίζει στο παρόν.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη προφητεία που εξακολουθεί να μας απευθύνει: να μη χάσουμε τον Χριστό μέσα στις αλλαγές της ιστορίας, αλλά να κάνουμε την πίστη μας ζωντανή μαρτυρία, ώστε, όποιο κι αν είναι το αύριο, να μπορούμε να το αντιμετωπίζουμε με πίστη, ελπίδα και αγάπη.
Πηγή: romfea.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου