Η αγιότητα δεν σημαίνει ότι δεν πονάς

  

Στις 9 Νοεμβρίου τιμούμε τον Άγιο Νεκτάριο, τον επίσκοπο Πενταπόλεως, τον θαυματουργό, τον παρηγορητή τόσων πονεμένων ανθρώπων. Συχνά, όμως, στεκόμαστε στη δόξα της αγιότητάς του και προσπερνούμε τη δοκιμασία που προηγήθηκε. 

Βλέπουμε την ανεξικακία, αλλά λησμονούμε την πληγή. Θαυμάζουμε την υπομονή, χωρίς να αναλογιζόμαστε πόσο μπορεί να κόστισε.

Ο Νεκτάριος γνώρισε τη συκοφαντία, την απομάκρυνση από τη διακονία του στην Αίγυπτο, τη φτώχεια και την αβεβαιότητα στην Αθήνα. Την αδικία εις βάρος του αναγνώρισε αργότερα ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πέτρος Ζ΄ (1998). 

Πίσω από τις σύντομες αυτές βιογραφικές αναφορές βρίσκεται μια βαθιά ανθρώπινη δοκιμασία: να έχεις προσφέρει τον εαυτό σου και να αντιμετωπίζεσαι με καχυποψία· να επιθυμείς να διακονήσεις και να συναντάς κλειστές πόρτες· να γνωρίζεις ότι δεν ευσταθούν οι κατηγορίες, αλλά να μην μπορείς να σταματήσεις τη διάδοσή τους.

Η συκοφαντία πληγώνει ακριβώς εκεί όπου ο άνθρωπος χρειάζεται εμπιστοσύνη και αποδοχή. Πριν σε συναντήσει ο άλλος, έχει ήδη ακούσει κάτι εναντίον σου. Οι δυσφημιστικές φήμες είχαν φθάσει στην Αθήνα πριν από τον Άγιο, δυσκολεύοντας την εξεύρεση θέσης εργασίας και διακονίας. Το 1891 ανέλαβε ιεροκήρυκας στην Εύβοια μετά από πολλές δυσκολίες και χωρίς να έχει απαλλαγεί από το βάρος τους.

Μαζί με την απόρριψη υπήρχε και η στέρηση. Στις βιογραφίες του μνημονεύεται η φτώχεια του στην Αθήνα, ακόμη και η έλλειψη του καθημερινού άρτου. Η αβεβαιότητα και η ανέχεια βαραίνει την καθημερινότητα. Ο άνθρωπος που υποφέρει χρειάζεται τροφή, ανάπαυση, έναν λόγο εμπιστοσύνης. Η προσευχή δεν καταργεί αυτές τις ανάγκες, ούτε η αγιότητα κάνει περιττή την ανθρώπινη μέριμνα και παρηγορία.

Ούτε στην Αίγινα έπαψαν οι δοκιμασίες. Σε βιογραφική διήγηση καταγράφεται η επίσκεψη εισαγγελέα στη μονή, ύστερα από συκοφαντική καταγγελία, και η υβριστική, βίαιη συμπεριφορά του απέναντι στον γέροντα επίσκοπο. 

Η διήγηση προβάλλει την πραότητα του Αγίου. Η πραότητα, όμως, δεν αποδεικνύει απουσία οδύνης. Το ότι κάποιος δεν ανταποδίδει την προσβολή δεν σημαίνει ότι δεν πληγώνεται. Και η σιωπή του δεν δίνει σε κανέναν το δικαίωμα να θεωρεί ασήμαντο αυτό που υφίσταται.

Δεν γνωρίζουμε κάθε εσωτερική κίνηση της καρδιάς του Αγίου. Χρειάζεται, όμως, να μην αφαιρέσουμε την ανθρώπινη διάσταση του αγώνα του. Η αδικία μπορεί να λυγίσει έναν άνθρωπο, να του στερήσει τον ύπνο, να κάνει δύσκολη ακόμη και την προσευχή. 

Υπάρχουν ώρες που δεν βρίσκονται λόγια, παρά μόνο δάκρυα και ένα αδύναμο «γιατί». Αυτή η συντριβή δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με απιστία. Ο πληγωμένος δεν χρειάζεται να προσθέσει στον πόνο του και την ενοχή ότι δεν υποφέρει αρκετά «πνευματικά».

Το θεμέλιο αυτής της κατανόησης βρίσκεται στον ίδιο τον Χριστό. Ο Υιός του Θεού έγινε αληθινά άνθρωπος, χωρίς αμαρτία· δεν προσποιήθηκε την ανθρώπινη οδύνη. Δάκρυσε μπροστά στον τάφο του Λαζάρου (Ιω. 11:35) και στη Γεθσημανή ομολόγησε: «Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου» (Ματθ. 26:38). Η εμπιστοσύνη Του στον Πατέρα δεν ακυρώνει την αγωνία. Μας φανερώνει ότι η θλίψη και η προσευχή μπορούν να συνυπάρχουν, ότι ο πόνος δεν μας τοποθετεί έξω από τη σχέση με τον Θεό.

Μέσα σ’ αυτό το φως κατανοούμε και την ανεξικακία του Αγίου Νεκταρίου. Δεν είναι συναισθηματική αναισθησία ούτε περιφρόνηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Είναι καρπός της κοινωνίας με τον Χριστό: αγώνας να μη μετατραπεί η πληγή σε εκδίκηση, να μη γίνει ο άνθρωπος αντίγραφο της σκληρότητας που δέχθηκε. Η συγχώρηση μπορεί να συνυπάρχει με δάκρυα, με επώδυνες αναμνήσεις. Δεν απαιτεί να ονομάσουμε το κακό καλό ούτε να προσποιηθούμε ότι τίποτε δεν συνέβη.

Ο αγώνας αυτός δεν είναι ένα κατόρθωμα αυτάρκειας που ανταμείβεται κατόπιν από τον Θεό. Η χάρη προηγείται, συνοδεύει και στηρίζει την ελεύθερη ανθρώπινη ανταπόκριση. «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου», ακούει ο απόστολος Παύλος· «ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται» (Β΄ Κορ. 12:9). Δεν σώζει ο πόνος από μόνος του· σώζει ο Χριστός. Η χριστιανική ελπίδα δεν εξυμνεί τη συντριβή, αλλά ομολογεί ότι ακόμη κι εκεί ο άνθρωπος δεν εγκαταλείπεται.

Γι’ αυτό και η υπομονή του Αγίου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως απαίτηση σιωπής από όσους κακοποιούνται. Η συγχώρηση δεν αποκλείει την αναζήτηση προστασίας, την προσφυγή στη δικαιοσύνη ή την υπεράσπιση της αλήθειας. Η Εκκλησία καλείται να γίνεται τόπος περίθαλψης του πληγωμένου, όχι χώρος όπου εκείνος υποχρεώνεται να αποδείξει την πίστη του αντέχοντας αβοήθητος. Το «κλαίειν μετὰ κλαιόντων» (Ρωμ. 12:15) είναι ευθύνη έμπρακτης συμπαράστασης.

Η τελευταία λέξη της χριστιανικής πίστης, άλλωστε, δεν είναι ο πόνος αλλά η Ανάσταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αδικία διορθώνεται μέσα στην ιστορία. Σημαίνει ότι το κακό και ο θάνατος δεν έχουν τον τελευταίο λόγο. Η αγιότητα του Νεκταρίου μαρτυρεί αυτή την ελπίδα, χωρίς να διαγράφει όσα υπέφερε.

Τιμώντας τον, λοιπόν, ας αναρωτηθούμε αν στεκόμαστε δίπλα σε εκείνον που συκοφαντείται, αν ακούμε πριν κρίνουμε, αν προσφέρουμε στήριξη αντί για εύκολες συμβουλές. Η αγιότητα δεν σημαίνει ότι δεν πονάς. Σημαίνει ότι, με τη χάρη του Θεού, αγωνίζεσαι να μη γίνει η πληγή σου πληγή για τον άλλον. Δεν χρειάζεται να κρύψεις τα δάκρυά σου για να πλησιάσεις τον Θεό.