Η ΝΗΣΤΕΙΑ

  

Ένας λόγος που εγκαταλείφθηκε η νηστεία στις ημέρες μας είναι, ασφαλώς, και η αιρετική στάση έναντι της ανθρώπινης φύσης: ο εσφαλμένος «πνευματισμός» που αρνείται ή αγνοεί το σώμα, καθώς βλέπει τον άνθρωπο μόνο υπό το πρίσμα της εγκεφαλικής του νοημοσύνης. 

Κατά συνέπεια, πολλοί σύγχρονοι χριστιανοί έχουν απωλέσει την αυθεντική θέαση του ανθρώπου ως αδιάσπαστης ενότητας του ορατού και του αόρατου και παραγνωρίζουν τη θετική επίδραση του σώματος στην πνευματική ζωή, ξεχνώντας τη διαβεβαίωση του αγίου Παύλου ότι «τὸ σῶμα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν Ἁγίου Πνεύματος ἐστίν… δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν» (Α΄ Κοριν. 6:19-20). 

Ένας άλλος λόγος, που ευθύνεται για το ότι η νηστεία φθίνει στην Ορθοδοξία, είναι ο ισχυρισμός, ευρύτατα διαδεδομένος στις ημέρες μας, ότι οι παραδοσιακοί κανόνες δεν είναι πια εφαρμόσιμοι. Αυτοί οι κανόνες προϋποθέτουν, καθώς λέγουν, μια στενά οργανωμένη και μη πλουραλιστική Ορθόδοξη κοινότητα, η οποία έναν αγροτικό τρόπο ζωής, που σήμερα όλο και περισσότερο τείνει να εκλείψει, πράγμα που εν μέρει είναι αληθινό. 

Ωστόσο, πρέπει επίσης να ειπωθεί ότι η νηστεία, όπως παραδοσιακά ετηρείτο στην Εκκλησία, ήταν πάντα δύσκολη και συνυφασμένη με την κοπιώδη άσκηση. Πολλοί σύγχρονοί μας είναι πρόθυμοι να νηστέψουν για λόγους υγείας ή ομορφιάς – προκειμένου να χάσουν βάρος. Δεν μπορούμε και εμείς, οι χριστιανοί, να κάνουμε το ίδιο για τη χάρη της ουράνιας Βασιλείας;

Γιατί η αυταπάρνηση, που με τόση χαρά αποδέχονται οι προηγούμενες γενιές χριστιανών, να αποδεικνύεται ένα τόσο ανυπέρβλητο εμπόδιο για τις σημερινές; Όταν κάποτε ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ ρωτήθηκε γιατί τα θαύματα της χάριτος, που φανερώνονταν άφθονα στο παρελθόν, δεν ήταν πλέον ορατά στις ημέρες του, απάντησε: «Μονάχα ένα πράγμα μας λείπει, μια ακλόνητη αποφασιστικότητα».

Ο πρωταρχικός στόχος της νηστείας είναι να μας μεταδώσει τη συνείδηση της εξάρτησής μας από το Θεό. Αν η αποχή από το φαγητό κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή εφαρμοσθεί σοβαρά – ιδιαίτερα τις πρώτες ημέρες-, συνοδεύεται από πραγματική πείνα, καθώς επίσης και από ένα αίσθημα κόπωσης και φυσικής εξάντλησης. Αυτό στο οποίο αποβλέπει είναι να μας οδηγήσει σε μία εσωτερικής ρήξης και μεταμέλειας, για να μας φέρει, και αυτός είναι ο σκοπός της, στο σημείο να εκτιμήσουμε την απόλυτη ισχύ της δήλωσης του Χριστού ότι «Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν»(Ιω. 15:5). Εάν πάντα είμαστε χορτάτοι από τροφές και ποτά, τότε ότι εύκολα αναπτύσσουμε μία υπερβολική εμπιστοσύνη στις δυνάμεις μας, αποκτώντας μία λανθασμένη αντίληψη αυτονομίας και αυτάρκειας. 

Η τήρηση μιας εξωτερικής νηστείας υποσκάπτει την εμφάνιση αυτής της ανόητης αυταρέσκειας. Απογυμνώνοντάς μας από την πλανερή αυτοπεποίθηση του Φαρισαίου -που νήστευε, είναι η αλήθεια, αλλά όχι με το ανάλογο πνεύμα-, -η αποχή της Μεγάλης Σαρακοστής μας προσφέρει τη σωτήρια αμφισβήτηση προς τον ίδιο μας τον εαυτό την οποία βίωσε ο τελώνης. Αυτή είναι η λειτουργία της πείνας και της κόπωσης: να μας μεταβάλει σε «πτωχοὺς τῷ πνεύματι», γνώστες της αδυναμίας μας και της εξάρτησής μας από τη βοήθεια του Θεού.

Ωστόσο, θα ήταν παραπλανητικό αν αναφερόμασταν αποκλειστικά στις συνιστώσες της κούρασης και της πείνας Εκτός από αυτά τα δύο, η αποχή οδηγεί επίσης και σε μία αίσθηση αποφόρτισης, εγρήγορσης, ελευθερίας και χαράς. Αν και η νηστεία αποδεικνύεται„ στην αρχή τουλάχιστον, εξουθενωτική, στη συνέχεια διαπιστώνουμε ότι μας δίνει τη δυνατότητα να κοιμόμαστε λιγότερο, να σκεφτόμαστε διαυγέστερα και να εργαζόμαστε πιο αποτελεσματικά. 

Όπως πολλοί γιατροί αναγνωρίζουν, η περιοδική νηστεία συμβάλλει στη σωματική υγεία. Παράλληλα με την αληθινή αυταπάρνηση, η νηστεία δεν επιδιώκει να ασκήσει βία στο σώμα μας, αλλά να το επαναφέρει σε μία κατάσταση υγείας και ισορροπίας. Οι πιο πολλοί από εμάς, τους ανθρώπους του δυτικού κόσμου, τρώμε συνήθως περισσότερο από αυτό που χρειαζόμαστε.

Η νηστεία ελευθερώνει το σώμα μας από τα δεσμά του υπερβολικού σωματικού βάρους, και το καθιστά πρόθυμο συνεργάτη στο χρέος της προσευχής, της ετοιμότητας και της ανταπόκρισης προς τα καλέσματα του Αγίου Πνεύματος.

+ επ. Κάλλιστος Γουέαρ