Επιμέλεια: Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Χριστοδούλου
Ο Άγιος Παχώμιος γεννήθηκε γύρω στο 292 μ.Χ. στην αιγυπτιακή Θηβαΐδα, δηλαδή την περιοχή του σημερινού Λούξορ. Οι γονείς του ήταν ειδωλολάτρες.
Η αιγυπτιακή παράδοση τον παρουσιάζει από την παιδική του ηλικία ως άνθρωπο αγνό, σώφρονα, καθαρό στην καρδιά και εσωτερικά ξένο προς την ειδωλολατρική λατρεία.
Οι γονείς του κάποτε τον οδήγησαν σε ειδωλολατρική τελετή, αλλά εκείνος δεν είχε καμία εσωτερική συγγένεια με τα είδωλα.
Η επίσημη σελίδα της Κοπτικής Εκκλησίας, στον βίο του Αγίου Παχωμίου που συνοδεύει τη σημερινή Μονή του Αγίου Παχωμίου στο Λούξορ, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ο νέος Παχώμιος ήταν «εραστής της αγνότητας και της καθαρότητας» και δεν συμμετείχε στις ειδωλολατρικές γιορτές.
Σε νεαρή ηλικία επιστρατεύθηκε στον ρωμαϊκό στρατό. Κατετάγη σε ηλικία περίπου 20 ετών, κατά τις συγκρούσεις της εποχής του Μεγάλου Κωνσταντίνου εναντίον του Λικινίου.
Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του πορείας ή κράτησης, γνώρισε Χριστιανούς οι οποίοι έδειχναν αγάπη, συμπόνια και φροντίδα στους στρατιώτες. Αυτό υπήρξε το πρώτο μεγάλο χτύπημα της θείας χάριτος στην ψυχή του.
Η παράδοση δίνει μια ιδιαίτερα συγκινητική λεπτομέρεια: όταν ο Παχώμιος και οι σύντροφοί του στρατιώτες πέρασαν από τη Λατόπολη, τη σημερινή Esna (πόλη που κατέσφαξε λίγο αργότερα ο Άγιος Αρριανός ως κυβερνήτης της Αντινόης και ηγεμόνας της Θηβαϊδος, χαρίζοντας στην Εκκλησία 160.000 μάρτυρες), ήταν εξαντλημένοι, και οι Χριστιανοί της περιοχής τούς προσέφεραν τροφή και ποτό με χαρά.
Ο Παχώμιος ρώτησε γιατί το κάνουν αυτό και έμαθε ότι το έκαναν «για τον Θεό του ουρανού», από αγάπη προς όλους. Τότε προσευχήθηκε και αποφάσισε ότι, αν σωθεί και επιστρέψει, θα γίνει Χριστιανός.
Μετά την αποστράτευσή του, ο Παχώμιος τήρησε την υπόσχεσή του. Βαπτίσθηκε Χριστιανός και άρχισε να ζει με ζήλο, εγκράτεια και έργα αγάπης.
Αναφέρεται ότι έμεινε για τρία χρόνια στο χωριό, ασκώντας έργα ελεημοσύνης και υπηρετώντας ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια επιδημίας.
Έτσι, πριν γίνει πατέρας μοναχών, έγινε πρώτα υπηρέτης των ασθενών και των αδυνάτων. Αυτό είναι θεολογικά πολύ σημαντικό: η μοναχική του κλήση δεν γεννήθηκε από μίσος προς τον κόσμο, αλλά από αγάπη προς τον Θεό και τον άνθρωπο.
Αργότερα, επιθυμώντας να γνωρίσει βαθύτερα την ασκητική ζωή, αναζήτησε πνευματικό οδηγό. Έτσι έφθασε στον μεγάλο ασκητή Όσιο Παλάμωνα, τον οποίο οι ελληνικές πηγές ονομάζουν «περίφημο ησυχαστή».
Ο Παλάμων δεν τον δέχθηκε αμέσως εύκολα· του έδειξε πρώτα τη δυσκολία της μοναχικής ζωής. Όμως ο Παχώμιος επέμεινε με σταθερότητα, ταπείνωση και υπακοή. Τελικά έγινε μαθητής του και έζησε κοντά του με άσκηση, προσευχή και αυστηρή εγκράτεια.
Η μαθητεία στον Παλάμωνα είναι καθοριστική. Ο Παχώμιος δεν ξεκίνησε ως οργανωτής, διοικητής ή νομοθέτης. Ξεκίνησε ως υποτακτικός.
Έμαθε πρώτα να υπακούει, για να μπορέσει αργότερα να καθοδηγεί. Έμαθε πρώτα την ησυχία, για να μπορέσει αργότερα να δημιουργήσει κοινότητα.
Έμαθε πρώτα την προσωπική άσκηση, για να μπορέσει αργότερα να θεσπίσει κοινό κανόνα. Αυτή είναι η βαθύτερη πατερική λογική: κανείς δεν μπορεί να γίνει πατέρας, αν δεν γίνει πρώτα υιός.
Μετά από χρόνια άσκησης κοντά στον Παλάμωνα, ο Παχώμιος έφθασε στην περιοχή της Ταβέννης ή Ταβεννησίου, στην Άνω Θηβαΐδα.
Ελληνικές πηγές αναφέρουν ότι, μετά την κοίμηση του πνευματικού του πατέρα, περίπου το 320 μ.Χ., κατέφυγε σε έρημη νησίδα του Νείλου, την Ταβέννη, όπου με τη βοήθεια του αδελφού του Ιωάννη ίδρυσε μικρή μονή.
Άλλη πηγή, αναφέρει ότι στην Ταβέννη άκουσε φωνή που του έλεγε να ιδρύσει μονή στον τόπο αυτό, και ότι άγγελος Θεού του έδωσε τον κανόνα της μοναχικής κοινοβιακής ζωής.
Ο Παχώμιος αγαπούσε την ησυχία και τη μόνωση, αλλά πονούσε επειδή έβλεπε ότι πολλοί άνθρωποι ήθελαν να γίνουν μοναχοί, χωρίς όμως να μπορούν να αντέξουν τη σκληρότητα της πλήρους ερημικής ζωής.
Τότε, ενώ μάζευε ξύλα στην περιοχή Ταμπανσίν/Ταβέννη, του εμφανίσθηκε άγγελος και του ζήτησε να ιδρύσει εκεί μοναστήρι, δίνοντάς του τις βασικές αρχές του κοινοβιακού συστήματος, ώστε να μπορούν πολλοί να ζήσουν την άσκηση με τάξη, ασφάλεια και υπακοή.
Η φήμη του Αγίου Παχωμίου εξαπλώθηκε γρήγορα. Πολλοί ασκητές και νέοι μοναχοί συγκεντρώνονταν γύρω του, όχι απλώς για να τον θαυμάσουν, αλλά για να ζήσουν υπό την καθοδήγησή του.
Πηγές αναφέρουν ότι η μονή μεγάλωσε πάρα πολύ, με αριθμούς που σε ορισμένες παραδόσεις φθάνουν τους 14.000 μοναχούς. Άλλες πηγές δίνουν μικρότερους αριθμούς, όπως 7.000 μοναχούς ή περίπου 11 μοναστήρια με μοναχούς και μοναχές.
Οι αριθμοί στις αγιολογικές παραδόσεις συχνά έχουν και δηλωτικό χαρακτήρα: δείχνουν το μέγεθος της πνευματικής ακτινοβολίας του Αγίου.
Το μεγάλο έργο του Αγίου Παχωμίου ήταν ότι μετέτρεψε την ασκητική έμπνευση σε εκκλησιαστική κοινότητα. Μέχρι τότε πολλοί μοναχοί ζούσαν μόνοι, σε καλύβες, σπηλιές, ερημικές περιοχές, με προσωπικό πρόγραμμα και προσωπική άσκηση.
Ο Παχώμιος δεν κατήργησε την ερημική αυστηρότητα, αλλά την έβαλε μέσα σε αδελφική τάξη. Ένωσε την άσκηση με την υπακοή, την ησυχία με την κοινότητα, την προσευχή με την εργασία, την ακτημοσύνη με την κοινή οικονομία.
Οι Ταβεννησιώτες μοναχοί ζούσαν σε μικρά οικήματα, κατά ομάδες. Σύμφωνα με τον ελληνικό Συναξαριστή, ο Παλλάδιος στη Λαυσαϊκή Ιστορία αναφέρει ότι οι μοναχοί του Παχωμίου ζούσαν ανά τρεις σε μικρά οικήματα.
Το μοναστήρι είχε κοινή προσευχή πρωί και βράδυ, ενώ κατά τον κανόνα οι μοναχοί προσεύχονταν δώδεκα φορές την ημέρα και δώδεκα τη νύχτα. Είχαν κοινή εργασία, κοινά έσοδα, κοινές δαπάνες, κοινά γεύματα και ομοιόμορφη ενδυμασία.
Η ενδυμασία τους είχε επίσης πνευματικό νόημα, λινό χιτώνα, μηλωτή, κουκούλιο και μικρό λινό ωμοφόριο ή μαφόριο. Τα υποδήματα χρησιμοποιούνταν σπάνια. Δεν επρόκειτο για εξωτερικό φολκλόρ, αλλά για παιδαγωγία ταπεινώσεως.
Όλοι φορούσαν τα ίδια, για να μη γεννιέται κενοδοξία, διαφορά, επίδειξη ή κοινωνική ανισότητα μέσα στο κοινόβιο.
Η τράπεζα ήταν κοινή και γινόταν με σιωπή. Τα γεύματα αποτελούνταν από απλές φυτικές τροφές και τυρί. Οι μοναχοί δεν μιλούσαν μεταξύ τους, αλλά συνεννοούνταν με νεύματα.
Κάλυπταν τα πρόσωπά τους ώστε να βλέπουν μόνο την τράπεζα και να μη διασπάται η προσοχή τους. Η τράπεζα ήταν προέκταση της προσευχής· όχι τόπος κουβέντας και χαλάρωσης, αλλά τόπος ευχαριστίας, εγκράτειας και εσωτερικής νήψεως.
Ο Άγιος Παχώμιος έδινε μεγάλη σημασία στην εργασία. Οι μοναχοί δεν ζούσαν αργόσχολα, ούτε η άσκηση ήταν φυγή από την ευθύνη.
Εργάζονταν για το κοινό καλό του μοναστηριού, και ό,τι κέρδιζαν πήγαινε σε κοινό ταμείο για τη συντήρηση όλων, και ιδίως όσων δεν μπορούσαν να εργαστούν. Μία από τις ενδιαφέρουσες διακονίες των μοναχών ήταν και η αντιγραφή βιβλίων.
Η ακτημοσύνη ήταν αυστηρή. Οι μοναχοί δεν επιτρεπόταν να έχουν δικά τους χρήματα ούτε να δέχονται προσωπικά δώρα από συγγενείς.
Ο Παχώμιος θεωρούσε ότι η υπακοή που γίνεται με ζήλο έχει μεγαλύτερη αξία από τη νηστεία ή ακόμη και από την προσευχή, όταν η προσευχή γίνεται αφορμή ιδιορρυθμίας και όχι ταπεινώσεως.
Η διοίκηση του κοινοβίου είχε τάξη. Κάθε μονή είχε υπεύθυνο/ηγούμενο, αλλά ο Παχώμιος ήταν ο πνευματικός πατέρας όλων.
Υπήρχε ηγούμενος σε κάθε μονή, ενώ ο ίδιος επισκεπτόταν τις μονές «από το Ασουάν έως την Έντφου και τη Δονάσα και έως το τέλος της Άνω Αιγύπτου προς βορρά». Αυτό δείχνει ότι το έργο του δεν ήταν μία μεμονωμένη μονή, αλλά ένα δίκτυο κοινοβίων.
Ιδιαίτερη ήταν και η στάση του απέναντι στην ιεροσύνη μέσα στο μοναστήρι. Το κοπτικό Συναξάρι αναφέρει ότι δεν επέτρεπε στους μοναχούς του να γίνονται ιερείς, για να μη μπει στην καρδιά τους η κενοδοξία και για να μη χάσουν τον σκοπό της μοναχικής ζωής. Καλούσε εξωτερικό ιερέα για τη Θεία Λειτουργία.
Όταν ο Μέγας Αθανάσιος θέλησε να τον χειροτονήσει ιερέα, ο Παχώμιος έφυγε και κρύφτηκε, ακριβώς για να αποφύγει την τιμή.
Αυτό το σημείο είναι συγκλονιστικό για την πνευματική του φυσιογνωμία. Ο Άγιος Παχώμιος δεν φοβόταν την ιεροσύνη, αλλά την κενοδοξία. Δεν υποτιμούσε το μυστήριο, αλλά γνώριζε τον κίνδυνο να αλλοιωθεί ο μοναχικός σκοπός από την ανθρώπινη δόξα.
Ο Μέγας Αθανάσιος, σύμφωνα με το κοπτικό Συναξάρι, μακάρισε τον Παχώμιο και τους μαθητές του, αναγνωρίζοντας την πνευματική του σοφία.
Η αδελφή του Αγίου Παχωμίου, η Μαρία, θέλησε να τον συναντήσει, εκείνος δεν τη δέχθηκε προσωπικά, όχι από σκληρότητα, αλλά από αυστηρή τήρηση της αποταγής.
Μέσω θυρωρού την ευλόγησε να ακολουθήσει τη μοναχική ζωή. Οι μοναχοί έχτισαν γι’ αυτήν καλύβα στην απέναντι πλευρά του Νείλου, και σύντομα συγκεντρώθηκαν γύρω της γυναίκες που ήθελαν να μονάσουν. Έτσι δημιουργήθηκε και γυναικείο μοναστήρι με κανόνα που έδωσε ο Άγιος Παχώμιος.
Η αδελφή του ανέλαβε γυναικείο μοναστήρι στην απέναντι πλευρά του Νείλου, με περίπου 300 μοναχές υπό την καθοδήγησή της. Αυτό δείχνει ότι ο παχωμιανός κοινοβιακός θεσμός δεν αφορούσε μόνο ανδρικές μονές, αλλά επηρέασε και τη γυναικεία μοναστική ζωή.
Ο Άγιος Παχώμιος ήταν αυστηρός με τον εαυτό του και παιδαγωγικός με τους άλλους. Δεν ήταν ένας ψυχρός νομοθέτης, αλλά πατέρας.
Επισκεπτόταν τους ασθενείς, παρηγορούσε τους αποθαρρυμένους, φρόντιζε τους αδύναμους και χαλάρωνε τη νηστεία των ασθενών όταν αυτό βοηθούσε την υγεία τους. Φρόντιζε τους άρρωστους μοναχούς με ιδιαίτερη αγάπη και τους παρότρυνε να ελπίζουν στο θέλημα του Θεού.
Ένα περιστατικό δείχνει τη διάκριση και την αυστηρότητά του. Κάποτε, σε απουσία του, ο μάγειρας δεν ετοίμασε μαγειρεμένο φαγητό για τους μοναχούς, νομίζοντας ότι έτσι θα τους βοηθούσε να νηστεύσουν περισσότερο.
Αντί όμως να κάνει την υπακοή του, έπλεξε ψάθες. Ο Παχώμιος τιμώρησε την ανυπακοή, διότι στο κοινόβιο η προσωπική «ευλάβεια» που παραβιάζει την υπακοή γίνεται πνευματικός εγωισμός.
Άλλο περιστατικό αναφέρεται σε μοναχό που επιθυμούσε το μαρτύριο. Ο Άγιος Παχώμιος τον απέτρεψε, εξηγώντας ότι πρέπει πρώτα να τηρήσει την υπακοή και να καλλιεργήσει την ταπείνωση.
Ο μοναχός δεν υπάκουσε, έφυγε, έπεσε στα χέρια ληστών και εξαναγκάσθηκε να θυσιάσει στα είδωλα. Όταν επέστρεψε συντετριμμένος, ο Παχώμιος δεν τον κατέστρεψε με επίπληξη, αλλά του έδωσε δρόμο μετανοίας με προσευχή, νηστεία και απομόνωση.
Ο Άγιος δίδασκε τους μοναχούς να μη κρίνουν. Ο ίδιος φοβόταν να κρίνει ακόμη και με τον λογισμό του. Αυτό είναι θεμέλιο κοινοβιακής ζωής. Χωρίς ακρισία, ταπείνωση και αλληλοσυγχώρηση, η κοινή ζωή γίνεται πηγή συγκρούσεων.
Ο Παχώμιος γνώριζε ότι το κοινόβιο δεν σώζει μηχανικά· σώζει όταν γίνεται σχολείο αγάπης, υπακοής και αυτογνωσίας.
Ο Θεός τον προίκισε με χάρισμα θαυματουργίας και θεραπείας. Ο Όσιος Παχώμιος επιτέλεσε πολλά θαύματα, όπως το θαύμα κατά το οποίο, όταν υπήρχε έλλειψη σιταριού, ο Άγιος προσευχήθηκε όλη τη νύχτα και το πρωί στάλθηκε μεγάλη ποσότητα ψωμιού στη μονή χωρίς πληρωμή.
Προς το τέλος της ζωής του, ο Άγιος Παχώμιος προείδε την πορεία του μελλοντικού μοναχισμού. Ο Κύριος του αποκάλυψε ότι οι μελλοντικοί μοναχοί δεν θα έχουν τον ίδιο ζήλο ούτε τους ίδιους έμπειρους οδηγούς με την πρώτη γενιά.
Ο Άγιος έκλαψε και προσευχήθηκε για αυτούς. Τότε άκουσε φωνή που τον παρηγόρησε, λέγοντας ότι και οι μελλοντικοί μοναχοί θα λάβουν μισθό, επειδή και αυτοί θα υπομείνουν τα βάρη της μοναχικής ζωής.
Το 348 μ.Χ., όταν επιδημία έπληξε την περιοχή και το κοινόβιο, ο Άγιος Παχώμιος διακονούσε ο ίδιος τους ασθενείς μοναχούς. Τελικά ασθένησε και εκείνος. Αρρώστησε περιποιούμενος τους μοναχούς που είχαν προσβληθεί από πανώλη και εκοιμήθη το 348 μ.Χ.
Τον διαδέχθηκε στην ηγουμενία ο Όσιος Θεόδωρος ο Ηγιασμένος, ενώ σε άλλες παραδόσεις της παχωμιανής Κοινωνίας μνημονεύονται και άλλοι διάδοχοι, όπως ο Πετρώνιος και ο Ωρσίσιος.
Ο ελληνικός Συναξαριστής αναφέρει ως διάδοχο τον Όσιο Θεόδωρο.
Ο κοινοβιακός μοναχισμός του Αγίου Παχωμίου
Η λέξη «κοινόβιο» σημαίνει κοινός βίος. Δεν είναι απλώς μοναχοί που κατοικούν στον ίδιο χώρο. Είναι άνθρωποι που παραιτούνται από το ίδιον θέλημα, την ιδιοκτησία, την ατομική αυτάρκεια και την προσωπική προβολή, για να ζήσουν ως σώμα, ως αδελφότητα, ως μικρή εικόνα της πρώτης χριστιανικής κοινότητας των Αποστόλων.
Τα βασικά στοιχεία του παχωμιανού κοινοβίου ήταν: κοινή προσευχή, κοινή εργασία, κοινή τράπεζα, κοινή ενδυμασία, ακτημοσύνη, υπακοή, κοινή οικονομική διαχείριση, διακονίες για το κοινό καλό, φροντίδα ασθενών, πνευματική καθοδήγηση και κανόνας.
Ο Ορθόδοξος Συναξαριστής αναφέρει επιπλέον ότι οι μοναχοί κοινωνούσαν των Αχράντων Μυστηρίων κάθε Σάββατο και Κυριακή.
Η Εκκλησία συνοψίζει τη συμβολή του Αγίου Παχωμίου λέγοντας ότι ο Παχώμιος καθιέρωσε τους κανόνες του μοναχισμού που ονομάζονται Koinonia, δηλαδή Κοινωνία, και ότι οι κοινοβιακοί του κανόνες μεταφράστηκαν στα ελληνικά και στα λατινικά, επηρεάζοντας τον Μέγα Βασίλειο και αργότερα τον Άγιο Βενέδικτο στη Δύση.
Εδώ βρίσκεται το τεράστιο εκκλησιαστικό μέγεθος του Αγίου. Ο Μέγας Αντώνιος, ο πρώτος μοναχός στον κόσμο είναι το πρότυπο του μεγάλου αναχωρητού-ασκητού.
Ο Άγιος Παχώμιος είναι το πρότυπο του μεγάλου κοινοβιάρχη. Ο πρώτος δείχνει την κορυφή της αναχωρητικής ασκήσεως· ο δεύτερος δείχνει πώς η άσκηση γίνεται σώμα, αδελφότητα, Εκκλησία σε μικρογραφία.
Πού βρίσκεται το πρώτο κοινόβιο;
Η παραδοσιακή απάντηση είναι: στην Ταβέννη ή Ταβεννήσι, στην Άνω Αίγυπτο, κοντά στον Νείλο.
Οι ελληνικές πηγές μιλούν για «νήσο Ταβέννη της Άνω Θηβαΐδας». Εκεί βρίσκονται τα ερείπια του πρώην χωριού Tabennisi, όπου ο Άγιος άκουσε τη φωνή να ιδρύσει μονή.
Η Tabennisi βρίσκεται στην ανατολική όχθη του Νείλου και χαρακτηρίζεται ως τόπος του πρώτου αληθινού μοναστικού κοινοβίου.
Υπάρχει όμως μία σημαντική διάκριση: άλλο η πρώτη μονή της Ταβέννης και άλλο το Pbow/Pabau, το οποίο έγινε αργότερα πολύ σημαντικό διοικητικό κέντρο της παχωμιανής Κοινωνίας.
Ο σύγχρονος αρχαιολογικός τόπος Fāw al-Qiblī, αρχαίο Pboou/Pbow, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παχωμιανούς κοινοβιακούς τόπους και διαθέτει ερείπια μοναστηριακού-βασιλικού συγκροτήματος με κατοικίες, υδραυλικές εγκαταστάσεις και εργαστηριακό/παραγωγικό εξοπλισμό.
Η επίσημη σελίδα της Κοπτικής Εκκλησίας για τη Μονή του Αγίου Παχωμίου στο Λούξορ αναφέρει ότι ο Άγιος ίδρυσε την πρώτη του μονή γύρω στο 318 μ.Χ. στην περιοχή Tabansin, κοντά στην Edfu, και ότι από όλες αυτές τις μονές σώζεται σήμερα η Μονή του Αγίου Παχωμίου στην περιοχή Hajar Edfu.
Εδώ πιθανόν έχουμε ζωντανή τοπική κοπτική παράδοση, η οποία δεν πρέπει να αγνοηθεί, αλλά χρειάζεται να διακριθεί από την ιστορικο-αρχαιολογική ταύτιση της Ταβέννης/Tabennisi και του Pbow/Fāw al-Qiblī.
Το πρώτο κοινόβιο του Αγίου Παχωμίου ιδρύθηκε στην Ταβέννη ή Ταβεννήσι της Άνω Αιγύπτου, κοντά στον Νείλο.
Η ακριβής σημερινή ταύτιση των παλαιών παχωμιανών τόπων παρουσιάζει δυσκολίες, ενώ το Pbow, κοντά στο σημερινό Fāw al-Qiblī, υπήρξε αργότερα μεγάλο κέντρο της παχωμιανής Κοινωνίας και είναι από τους σημαντικότερους αρχαιολογικά αναγνωρίσιμους παχωμιανούς τόπους. Η κοπτική τοπική παράδοση συνδέει επίσης τη μνήμη του Αγίου με περιοχές όπως το Λούξορ και η Edfu.
Ο Άγιος Παχώμιος είναι Μέγας όχι μόνο για την αυστηρή άσκηση, αλλά για τη διάκρισή του. Κατάλαβε ότι όλοι δεν μπορούν να ζήσουν σαν τον Μέγα Αντώνιο στην απόλυτη έρημο. Χρειαζόταν ένας δρόμος ασκήσεως μέσα σε αδελφότητα. Έτσι, το κοινόβιο έγινε θεραπευτήριο ψυχών. Δεν ήταν χαμηλότερη μορφή μοναχισμού· ήταν μια άλλη μορφή σταυρικής αγάπης.
Στο κοινόβιο ο μοναχός δεν παλεύει μόνο με την πείνα, την αγρυπνία και τη σιωπή. Παλεύει με τον αδελφό. Παλεύει με τον θυμό του, την κρίση του, το θέλημά του, την ιδέα που έχει για τον εαυτό του. Το κελί της ερήμου αποκαλύπτει τους λογισμούς· το κοινόβιο αποκαλύπτει την καρδιά μέσα από την καθημερινή συνύπαρξη.
Ο Παχώμιος έβαλε στον μοναχισμό τρία μεγάλα θεμέλια: υπακοή, κοινότητα, εργασία. Η υπακοή θεραπεύει το ίδιον θέλημα. Η κοινότητα θεραπεύει την αυτάρκεια. Η εργασία θεραπεύει την αργία και μετατρέπει την άσκηση σε προσφορά.
Σύντομο χρονολόγιο
Χρονολογία | Γεγονός
περ. 292 μ.Χ. | Γέννηση του Αγίου Παχωμίου στην αιγυπτιακή Θηβαΐδα
περ. 312–315 μ.Χ. | Επιστράτευση και γνωριμία με τη χριστιανική φιλανθρωπία
μετά την αποστράτευση | Βάπτισμα και χριστιανική ζωή με έργα ελεημοσύνης
επόμενα χρόνια | Μαθητεία στον Όσιο Παλάμων
περ. 318–320 μ.Χ. | Ίδρυση της πρώτης μονής στην Ταβέννη/Tabennisi, κατά την παράδοση με αγγελική υπόδειξη
επόμενες δεκαετίες | Οργάνωση της παχωμιανής Κοινωνίας, ανδρικών και γυναικείων κοινοβίων
348 μ.Χ. | Κοίμηση του Αγίου μετά από διακονία ασθενών μοναχών σε επιδημία
Αποφθέγματα / πνευματικά λόγια του Αγίου Παχωμίου
«Να είσαι ταπεινός, για να σε φυλάει και να σε ενισχύει ο Θεός· διότι ο Θεός βλέπει τον ταπεινό.»
«Να είσαι ταπεινός για να είσαι χαρούμενος· η χαρά συμβαδίζει με την ταπείνωση.»
«Η υπερηφάνεια είναι ρίζα όλων των κακών· γκρεμίζει όσα ο άνθρωπος έχτισε με κόπο.»
«Μη ζητάς οράματα· χωρίς το θέλημα του Θεού τα οράματα μπορούν να γίνουν πλάνη.»
Ο Άγιος Παχώμιος, σύμφωνα με την παχωμιανή παράδοση, ήταν πολύ επιφυλακτικός απέναντι στην επιθυμία για υπερφυσικές εμπειρίες.
«Τι μεγαλύτερο όραμα υπάρχει από το να βλέπεις τον αόρατο Θεό μέσα σε έναν ορατό άνθρωπο, που έγινε ναός Του;»
Δείχνει ότι για τον Άγιο Παχώμιο η αληθινή πνευματικότητα δεν είναι το εντυπωσιακό θαύμα, αλλά ο μεταμορφωμένος άνθρωπος.
«Μη λυπάσαι όταν σε κακολογούν οι άνθρωποι· να λυπάσαι όταν αμαρτάνεις.»
«Μην αφήνεις τις ημέρες να περνούν με αμέλεια.»
«Απόφυγε τις απολαύσεις του παρόντος αιώνος, για να χαρείς στον μέλλοντα.»
«Να προσεύχεσαι να σε σώσει ο Θεός — και εσένα και όλους — από την πλάνη του εχθρού.»
«Όταν σε καλούν στην ψαλμωδία, σήκω αμέσως· και όσο πηγαίνεις, διάβαζε ή προσεύχου.»
Αυτό ανήκει στον παχωμιανό κανόνα και δείχνει πόσο πρακτική ήταν η πνευματικότητα του Αγίου: ούτε ένα βήμα χωρίς μνήμη Θεού.
«Η προσευχή δεν είναι μόνο ατομική άσκηση· είναι διακονία για τους άλλους.»
Αυτό
είναι συμπύκνωση του παχωμιανού πνεύματος: η προσευχή του Αγίου
συνδεόταν με τη μέριμνα για τους αδελφούς, τους ασθενείς, τους ξένους
και τους απλούς ανθρώπους της περιοχής.
«Να διαβάζεις τον λόγο του Θεού όχι επιφανειακά, αλλά με ταπείνωση, πραότητα και αλήθεια.»
Όταν
ο Παχώμιος διάβαζε ή απήγγελλε τον λόγο του Θεού, προσπαθούσε να τον
κατανοήσει προσωπικά με ταπείνωση, πραότητα και αλήθεια, σύμφωνα με τον
λόγο του Χριστού: «μάθετε απ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ
καρδίᾳ».
«Κανείς να μη κάνει τίποτε χωρίς τη γνώμη του προεστώτος.»
Αυτό
επαναλαμβάνεται στον παχωμιανό κανόνα και δείχνει ότι το κοινόβιο δεν
είναι χώρος ατομικών πρωτοβουλιών, αλλά σχολείο υπακοής και εκκοπής του
ιδίου θελήματος.
«Στην κοινή τράπεζα να υπάρχει σιωπή και προσοχή.»
Ο
κανόνας ορίζει να μη γίνεται συνομιλία στο φαγητό και να μη στρέφεται ο
μοναχός να βλέπει τι κάνουν οι άλλοι. Πνευματικά αυτό σημαίνει:
λιγότερη περιέργεια, περισσότερη νήψη.
«Να προσέχεις τον λόγο σου· η προσβολή χωρίζει τα πρόβατα του Χριστού.»
Στον παχωμιανό κανόνα η ύβρις προς αδελφό θεωρείται πολύ βαρύ πνευματικό τραύμα, γιατί διασπά τη μάνδρα του Χριστού.
Ο Άγιος Παχώμιος ο Μέγας δεν έχτισε απλώς μοναστήρια. Έχτισε έναν τρόπο ζωής. Πήρε ανθρώπους διαφορετικούς, ασκητές δυνατούς και αδύναμους, ζηλωτές και αρχάριους, και τους έμαθε να ζουν όχι ως άτομα αλλά ως σώμα.
Έδειξε ότι η αγιότητα δεν είναι μόνο η ηρωική απομόνωση της ερήμου, αλλά και η καθημερινή θυσία της κοινής ζωής: να τρως μαζί, να εργάζεσαι μαζί, να προσεύχεσαι μαζί, να συγχωρείς, να υπακούς, να μη κρίνεις, να σηκώνεις τον αδελφό σου.
Γι’ αυτό ο Άγιος Παχώμιος είναι πατέρας του κοινοβιακού μοναχισμού. Διότι μετέτρεψε την έρημο σε Εκκλησία, την άσκηση σε αδελφότητα και την υπακοή σε δρόμο ελευθερίας.
Πηγή: romfea.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου