Γιατί η 1η Σεπτεμβρίου είναι η αρχή του εκκλησιαστικού έτους;

  

Τι είναι η Ινδικτιών και γιατί η Εκκλησία αρχίζει το έτος της τον Σεπτέμβριο;
Κάθε χρόνο, την 1η Σεπτεμβρίου, ακούμε στην Εκκλησία ότι εορτάζουμε την «Ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ νέου ἔτους». Και εύλογα γεννιέται η απορία: Γιατί η Εκκλησία δεν αρχίζει το έτος της την 1η Ιανουαρίου, όπως το πολιτικό ημερολόγιο; Τι σημαίνει η λέξη «Ινδικτιών» και τι ιδιαίτερο έχει η πρώτη ημέρα του Σεπτεμβρίου;
Η απάντηση έχει ιστορικές ρίζες, αλλά η Εκκλησία έδωσε σε αυτή την ημερομηνία ένα βαθύτερο πνευματικό περιεχόμενο.
Τι σημαίνει «Ινδικτιών»;
Η λέξη Ινδικτιών προέρχεται από το λατινικό indictio και αρχικά συνδεόταν με διοικητικούς και φορολογικούς υπολογισμούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Σταδιακά καθιερώθηκε ένας κύκλος δεκαπέντε ετών, ενώ στη βυζαντινή παράδοση η 1η Σεπτεμβρίου αποτέλεσε την έναρξη του νέου ετήσιου κύκλου.
Η Εκκλησία, η οποία έζησε και αναπτύχθηκε μέσα σε αυτό το ιστορικό περιβάλλον, διατήρησε την ημερομηνία αυτή και την ενέταξε στο λειτουργικό της ημερολόγιο. Δεν περιορίστηκε όμως σε μια απλή υιοθέτηση ενός κοσμικού διοικητικού θεσμού. Έδωσε στην αρχή του νέου έτους χριστολογικό και σωτηριολογικό περιεχόμενο.
«Κηρύξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν»

Εδώ βρίσκεται ίσως το ωραιότερο σημείο της ημέρας.
Την 1η Σεπτεμβρίου η Εκκλησία μάς οδηγεί στη συναγωγή της Ναζαρέτ. Ο Χριστός παίρνει το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα και διαβάζει:
«Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμέ… εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με… κηρύξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν».
Και όταν τελειώνει την ανάγνωση, λέει στους ανθρώπους που Τον ακούν:
«Σήμερον πεπλήρωται ἡ γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν».
Ο «νέος χρόνος», λοιπόν, αποκτά για τον χριστιανό διαφορετική σημασία.
Δεν είναι απλώς η αλλαγή μιας ημερομηνίας.
Είναι ένας ακόμη «ἐνιαυτὸς Κυρίου».
Ένας ακόμη χρόνος που μας χαρίζεται για μετάνοια, για επιστροφή, για συγχώρηση, για προσευχή, για αγάπη, για συνάντηση με τον Χριστό.
Η Εκκλησία μετρά διαφορετικά τον χρόνο
Ο κόσμος μετρά τον χρόνο κυρίως αριθμητικά: ημέρες, μήνες, χρόνια.
Η Εκκλησία όμως τον βλέπει διαφορετικά.
Ο χρόνος γίνεται καιρός σωτηρίας.
Μέσα σε κάθε εκκλησιαστικό έτος θα ξαναπεράσουμε λειτουργικά από ολόκληρο το μυστήριο της σωτηρίας. Θα εορτάσουμε τη Γέννηση της Θεοτόκου, τα Χριστούγεννα, τα Θεοφάνεια. Θα περπατήσουμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Θα σταθούμε ξανά μπροστά στον Σταυρό. Θα ακούσουμε το «Χριστός Ανέστη». Θα φτάσουμε στην Ανάληψη και στην Πεντηκοστή. Θα ζήσουμε τις εορτές της Παναγίας και των Αγίων.
Όχι επειδή τα γεγονότα αυτά επαναλαμβάνονται ιστορικά.
Αλλά επειδή εμείς έχουμε ανάγκη να ξαναμπούμε μέσα στο μυστήριό τους.
Η Εκκλησία δεν θυμάται απλώς το παρελθόν. Το κάνει λειτουργικά παρόν.
Και το νέο έτος αρχίζει με την Παναγία
Υπάρχει μάλιστα ένας υπέροχος συμβολισμός στη διάταξη του εκκλησιαστικού έτους.
Λίγες ημέρες μετά την έναρξή του, στις 8 Σεπτεμβρίου, εορτάζουμε το Γενέσιο της Υπεραγίας Θεοτόκου. Και προς το τέλος του εκκλησιαστικού έτους, στις 15 Αυγούστου, εορτάζουμε την Κοίμησή της.
Σαν να αγκαλιάζει η παρουσία της Θεοτόκου ολόκληρο το εκκλησιαστικό έτος.
Η πρώτη μεγάλη Θεομητορική εορτή του νέου κύκλου μάς παρουσιάζει τη γέννηση Εκείνης από την οποία θα έρθει στον κόσμο ο Χριστός. Η ιστορία της σωτηρίας αρχίζει να χαράζει.
Τι σημαίνει όμως για εμάς η 1η Σεπτεμβρίου;
Ίσως εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο ερώτημα.
Έχει κάποια αξία να γνωρίζουμε τι ήταν η Ινδικτιών, εάν η έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους δεν γίνει αφορμή να κοιτάξουμε και τη δική μας ζωή;
Η Εκκλησία μάς δίνει έναν ακόμη «ἐνιαυτὸν Κυρίου».
Έναν ακόμη χρόνο να διορθώσουμε κάτι που αφήσαμε αδιόρθωτο.
Να ζητήσουμε μια συγγνώμη που αναβάλλουμε.
Να επιστρέψουμε σε μια προσευχή που εγκαταλείψαμε.
Να συμφιλιωθούμε με έναν άνθρωπο.
Να πλησιάσουμε περισσότερο τον Χριστό.
Γιατί κάποτε θα έρθει ένα εκκλησιαστικό έτος που δεν θα το ολοκληρώσουμε πάνω στη γη.
Και τότε δεν θα έχει τόση σημασία πόσα χρόνια πέρασαν από τη ζωή μας, αλλά τι κάναμε με τον χρόνο που μας δόθηκε.
Η 1η Ιανουαρίου αλλάζει τον αριθμό στο ημερολόγιό μας.
Η 1η Σεπτεμβρίου μάς θυμίζει κάτι βαθύτερο:
Ο χρόνος είναι δώρο.
Ο χρόνος είναι ευκαιρία.
Ο χρόνος μπορεί να γίνει σωτηρία.

Καλή και ευλογημένη εκκλησιαστική χρονιά.

Αρχιμ. Χριστόδουλος