του Αρχιμανδρίτη Αθηναγόρα Σουπουρτζή, Καθηγητή Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου, Θεολογικής Ακαδημίας Volyn Ουκρανίας-, Επισκέπτη Καθηγητή Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών
Η επανεμφάνιση της φράσεως «Ορθοδοξία ή θάνατος» στον δημόσιο λόγο δεν είναι ούτε αθώα ούτε ουδέτερη. Αντιθέτως, αναδεικνύει μια βαθύτερη σύγχυση ως προς τη φύση της Ορθοδοξίας και τα όρια της δημόσιας εκφοράς της.
Το «Ελευθερία ή Θάνατος» της Ελληνική Επανάσταση του 1821 υπήρξε σύνθημα σαφώς ενταγμένο στο πεδίο της πολιτικής ιστορίας.
Εξέφρασε, με πυκνότητα και δραματικότητα, την αξίωση ενός λαού για εθνική και θρησκευτική ελευθερία, ανεξαρτησία και πολιτική αυτοδιάθεση. Η λειτουργία του ήταν συγκεκριμένη, το νόημά του απολύτως προσδιορισμένο.
Η άκριτη μεταφορά, όμως, αυτού του σχήματος στο πεδίο της πίστεως, μέσω της φράσεως «Ορθοδοξία ή θάνατος», συνιστά κατηγορική μετατόπιση.
Η Ορθοδοξία δεν συγκροτείται ως ιδεολογία ούτε ως ταυτότητα αντιπαραθετική. Δεν εκφέρεται με όρους συνθηματολογίας.
Αποτελεί εκκλησιαστικό γεγονός, αναστάσιμη εμπειρία σχέσεως και ελευθερίας, η οποία δεν επιβάλλεται αλλά προτείνεται.
Η επίμαχη φράση δεν απαντάται ούτε στην Αγία Γραφή ούτε στη διδασκαλία των Πατέρων. Δεν ανήκει στην Κανονική παράδοση της Εκκλησίας.
Πρόκειται για νεότερη συνθηματολογική κατασκευή, η οποία εμφανίζεται στον 20ό αιώνα και συνδέεται με συγκεκριμένα ιστορικά συμφραζόμενα, όπως η χρήση της στη Μονή Εσφιγμένου το 1972.
Η μεταγενέστερη διάδοσή της σε περιβάλλοντα θρησκευτικού φονταμενταλισμού και εθνικιστικής ρητορικής επιβεβαιώνει τον εξωεκκλησιαστικό χαρακτήρα της.
Ιδίως στον μετασοβιετικό χώρο, η φράση αυτή συνδέθηκε με ιδεολογικά ρεύματα που συγκρότησαν τον λεγόμενο «ρωσικό κόσμο» και με κύκλους που κινούνται πέριξ της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Δεν είναι, συνεπώς, τυχαίο ότι το 2010 ρωσικό δικαστήριο χαρακτήρισε τη φράση ως «εξτρεμιστική», εντάσσοντάς την στον σχετικό κατάλογο απαγορευμένων υλικών, αναδεικνύοντας έτσι τη νομική και πολιτική φόρτιση που δύναται να προσλάβει.
Η σύγχυση μεταξύ των δύο συνθημάτων δεν είναι απλώς ατυχής.
Είναι εκκλησιολογικά προβληματική και, ταυτόχρονα, θεσμικά επικίνδυνη. Διότι εισάγει στη θεολογία ένα σχήμα λόγου ξένο προς το εκκλησιαστικό ήθος και εν δυνάμει συγκρουσιακό προς τις θεμελιώδεις αρχές της θρησκευτικής ελευθερίας.
Η εκκλησιαστική μαρτυρία δεν είναι σύνθημα. Είναι ελεύθερη υπαρξιακή στάση.
Ο Μάρτυρας της Εκκλησίας δεν απειλεί ούτε εκβιάζει. Ομολογεί. Και, εφόσον απαιτηθεί, θυσιάζεται, χωρίς να μετατρέπει την πίστη σε ιδεολογικό εργαλείο.
Η Ορθοδοξία δεν έχει ανάγκη από διλημματικές διατυπώσεις για να επιβεβαιώσει την αλήθεια της.
Κάθε τέτοια απόπειρα την αποδυναμώνει, διότι την αποσπά από το εκκλησιολογικό της πλαίσιο και την εντάσσει σε λογικές αντιπαράθεσης.
Η πίστη δεν συνθηματολογείται.
Σε ένα δημοκρατικό και συνταγματικά κατοχυρωμένο πλαίσιο θρησκευτικής ελευθερίας, τέτοιες εκφράσεις δεν είναι απλώς αδόκιμες αλλά δύνανται να λειτουργήσουν διαβρωτικά για τον δημόσιο διάλογο, υπονομεύοντας τη θεσμική νηφαλιότητα και την αυθεντικότητα της εκκλησιαστικής μαρτυρίας.
Πηγή: romfea,gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου