του Λάμπρου Κ. Σκόντζου Θεολόγου – Καθηγητού
(Η αδιάλειπτη παρουσία της Παναγίας στη ζωή της Εκκλησίας)
«Ἐν τῇ Κοιμήσει τὸν κόσμον οὐ κατέλιπες, Θεοτόκε· μετέστης πρὸς τὴν ζωήν, μήτηρ ὑπάρχουσα τῆς Ζωῆς, καὶ ταῖς πρεσβείαις ταῖς σαῖς λυτρουμένη ἐκ θανάτου τὰς ψυχὰς ἡμῶν».
Δεν υπάρχει ίσως άλλος ύμνος της Ορθοδόξου Εκκλησίας που να αποδίδει με τόση θεολογική πληρότητα το μυστήριο της Θεοτόκου όσο το απολυτίκιο της εορτής της Κοιμήσεώς της.
Μέσα σε λίγους μόνο στίχους αποκαλύπτεται ολόκληρη η πίστη της Εκκλησίας για το πρόσωπο της Παναγίας, για τη σχέση της με τον Χριστό και για τη διαρκή παρουσία της στη ζωή των πιστών.
Η Εκκλησία αποφεύγει να μιλήσει για τον θάνατο της Παναγίας με τη στενή έννοια της λέξεως. Χρησιμοποιεί τον όρο Κοίμηση, διότι για τον άνθρωπο που ενώθηκε με τον Αναστημένο Χριστό ο θάνατος δεν αποτελεί πλέον οριστικό τέλος, αλλά πέρασμα «ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν» (Ιωάν.5,24).
Η Παναγία, ως η πρώτη μεταξύ των λυτρωμένων, γίνεται το ζωντανό σημείο της νίκης του Χριστού πάνω στη φθορά.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν οικοδομεί τη θεολογία της πάνω σε συναισθηματικές εκδηλώσεις ευλάβειας, αλλά στη σωτηριολογική θέση της Θεοτόκου μέσα στο σχέδιο της θείας οικονομίας.
Εκείνη έγινε το πρόσωπο που ελεύθερα προσέφερε ολόκληρη την ύπαρξή του στον Θεό, ώστε «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο» (Ιωάν.1,14).
Η υπακοή της στην ώρα του Ευαγγελισμού αποκατέστησε την ανυπακοή της Εύας, γι’ αυτό και ήδη από τον 2ο αιώνα ο άγιος Ειρηναίος Λουγδούνου την αποκαλεί «Νέα Εύα», μέσω της οποίας ανοίγει και πάλι η οδός της ζωής.
«Μετέστης πρὸς τὴν ζωήν»
Η Κοίμηση δεν είναι απλώς μια ανάμνηση ενός γεγονότος του παρελθόντος. Είναι εορτή της ζωής. Η Θεοτόκος μεταβαίνει προς τη ζωή, διότι υπήρξε η Μητέρα Εκείνου που είναι «ἡ Ἀνάστασις καὶ ἡ Ζωή» (Ιωάν.11,25).
Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο μεγαλύτερος υμνητής της Κοιμήσεως, αναρωτιέται ρητορικά: πώς ήταν δυνατόν εκείνη που κράτησε στα χέρια της τον Δημιουργό να παραμείνει στη φθορά του τάφου;
Δεν πρόκειται για εξαίρεση από τον νόμο της φύσεως, αλλά για την εκπλήρωση του έργου της θείας Χάριτος. Εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός, εκεί βρίσκεται και η Μητέρα Του, όχι ως ισότιμη με Αυτόν, αλλά ως η πρώτη καρποφορία της λυτρωτικής Του νίκης.
«Τὸν κόσμον οὐ κατέλιπες»
Η φράση αυτή αποτελεί ίσως την πιο παρηγορητική διαβεβαίωση ολόκληρης της υμνογραφίας. Η Παναγία δεν εγκατέλειψε τον κόσμο. Η μητρότητά της συνεχίζεται μέσα στην Εκκλησία.
Όπως ο Χριστός επάνω στον Σταυρό εμπιστεύθηκε στον αγαπημένο μαθητή Του τη Μητέρα Του λέγοντας «Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου» (Ιωάν.19,27), έτσι η εκκλησιαστική συνείδηση αναγνωρίζει ότι στο πρόσωπο του Ιωάννη αντιπροσωπεύεται κάθε πιστός.
Η παρουσία της Θεοτόκου δεν είναι σωματική αλλά πνευματική, πραγματική όμως και ενεργός. Οι πρεσβείες της δεν είναι μια ποιητική εικόνα· αποτελούν έκφραση της κοινωνίας των αγίων. Εκείνοι που βρίσκονται κοντά στον Θεό αγαπούν ακόμη περισσότερο τον κόσμο και προσεύχονται γι' αυτόν αδιάκοπα.
Η φράση «τον κόσμον ου κατέλιπες» αποτελεί πηγή μεγάλης παρηγοριάς για κάθε χριστιανό.
Σε κάθε δοκιμασία, σε κάθε θλίψη, σε κάθε στιγμή αδυναμίας, η Παναγία παραμένει καταφυγή, προστασία και ελπίδα. Δεν αντικαθιστά τον Χριστό ούτε αποτελεί ανεξάρτητη πηγή σωτηρίας· η δύναμη της πρεσβείας της προέρχεται από τη μοναδική σχέση της με τον Θεάνθρωπο Υιό της.
Γι' αυτό η Εκκλησία την επικαλείται ως «Παντάνασσα», «Γοργοεπήκοο», «Παραμυθία», «Βοήθεια των θλιβομένων» και με πλήθος ακόμη ονομάτων που εκφράζουν την εμπειρία των πιστών ανά τους αιώνες.
Η εορτή της Κοιμήσεως δεν έχει χαρακτήρα πένθους, αλλά αναστάσιμης χαράς. Οι ύμνοι της ημέρας είναι γεμάτοι από το φως της νίκης του Χριστού επί του θανάτου.
Η Παναγία γίνεται η πρώτη από τους ανθρώπους που φανερώνει τον προορισμό κάθε πιστού: τη συμμετοχή στην αιώνια ζωή και στη Βασιλεία του Θεού.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς γράφει ότι η Θεοτόκος είναι η πλησιέστερη προς τον Θεό από κάθε κτιστό ον. Για τον λόγο αυτό η προσευχή της έχει ιδιαίτερη παρρησία, όχι επειδή διαθέτει κάποια αυτόνομη δύναμη, αλλά επειδή ο Υιός της εισακούει τη μητρική της δέηση.
Η εμπειρία της Εκκλησίας
Δεν είναι τυχαίο ότι η Παναγία είναι το περισσότερο αγαπητό πρόσωπο μετά τον Χριστό στην ορθόδοξη λατρεία. Χιλιάδες ναοί, μονές και παρεκκλήσια είναι αφιερωμένα στο όνομά της.
Κάθε γωνιά της Ελλάδος φυλάσσει μια θαυματουργό εικόνα της. Κάθε οικογένεια έχει μια προσωπική ιστορία προστασίας και παρηγοριάς που συνδέεται με την Παναγία.
Αυτή η τιμή δεν αποτελεί υπερβολή ούτε συναισθηματική προσκόλληση. Είναι καρπός της εμπειρίας της Εκκλησίας.
Οι πιστοί όλων των αιώνων αισθάνθηκαν τη μητρική της παρουσία στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους.
Από τα χρόνια των διωγμών μέχρι τις ημέρες των πολέμων, των ασθενειών και των προσωπικών δοκιμασιών, η Παναγία υπήρξε η «Πλατυτέρα των Ουρανών», που χωρά μέσα στην αγάπη της κάθε ανθρώπινο πόνο.
Το μήνυμα προς τον σύγχρονο άνθρωπο
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο άνθρωπος αισθάνεται ολοένα και πιο μόνος. Η τεχνολογία πολλαπλασιάζει τις δυνατότητες επικοινωνίας, αλλά δεν θεραπεύει την υπαρξιακή απομόνωση. Η ανασφάλεια, η αγωνία και η αβεβαιότητα χαρακτηρίζουν την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων.
Μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα, η εορτή της Κοιμήσεως διακηρύσσει ότι ο ουρανός δεν είναι κλειστός. Η Παναγία εξακολουθεί να συνοδεύει τον άνθρωπο στον αγώνα του.
Δεν αφαιρεί τον σταυρό από τη ζωή μας, αλλά μας ενισχύει να τον σηκώσουμε με πίστη. Δεν υπόσχεται μια ζωή χωρίς θλίψεις, αλλά οδηγεί πάντοτε στον Αναστάντα Χριστό, ο Οποίος μεταμορφώνει τον πόνο σε ελπίδα.
Γι' αυτό και η αυθεντική τιμή προς τη Θεοτόκο δεν εξαντλείται στην προσκύνηση μιας εικόνας ή στην απαγγελία ενός Παρακλητικού Κανόνα. Εκδηλώνεται κυρίως με τη μίμηση της ζωής της.
Η ταπείνωσή της, η καθαρότητα της καρδιάς της, η υπακοή της στο θέλημα του Θεού και η απόλυτη εμπιστοσύνη της στη θεία Πρόνοια αποτελούν το ασφαλέστερο πρότυπο κάθε χριστιανού.
Η εορτή της Κοιμήσεως δεν έχει χαρακτήρα πένθους, αλλά αναστάσιμης χαράς. Οι ύμνοι της ημέρας είναι γεμάτοι από το φως της νίκης του Χριστού επί του θανάτου. Η Παναγία γίνεται η πρώτη από τους ανθρώπους που φανερώνει τον προορισμό κάθε πιστού: τη συμμετοχή στην αιώνια ζωή και στη Βασιλεία του Θεού.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο λαός μας αποκαλεί την εορτή της 15ης Αυγούστου «Πάσχα του καλοκαιριού». Χιλιάδες προσκυνητές συρρέουν στους ιερούς ναούς και στα μοναστήρια που είναι αφιερωμένα στην Παναγία, για να της εκφράσουν την ευγνωμοσύνη, την αγάπη και την εμπιστοσύνη τους.
Μέσα από την προσευχή, την παράκληση και τη συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία, οι πιστοί βιώνουν την παρουσία της ως μητρική αγκαλιά που οδηγεί πάντοτε στον Χριστό.
Η Παναγία μάς διδάσκει την ταπείνωση, την υπακοή στο θέλημα του Θεού, την καθαρότητα της καρδιάς και την αδιάλειπτη εμπιστοσύνη στην πρόνοιά Του.
Η ζωή της αποτελεί το πιο λαμπρό παράδειγμα ανθρώπου που αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στον Θεό και έγινε «τιμιωτέρα των Χερουβείμ και ενδοξοτέρα ασυγκρίτως των Σεραφείμ».
Επίλογος
«Ἐν τῇ Κοιμήσει τὸν κόσμον οὐ κατέλιπες, Θεοτόκε». Ο ύμνος αυτός δεν αποτελεί μόνο μια δογματική διατύπωση. Είναι ομολογία πίστεως και εμπειρίας.
Η Εκκλησία γνωρίζει ότι η Παναγία ζει, πρεσβεύει και συνοδεύει τον λαό του Θεού μέχρι την τελική φανέρωση της Βασιλείας Του.
Η Θεοτόκος δεν εγκατέλειψε τον κόσμο. Παραμένει η «ἐλπὶς τῶν ἀπηλπισμένων», η «χαρὰ πάντων τῶν θλιβομένων», η ακοίμητη πρέσβειρα του ανθρωπίνου γένους.
Και κάθε φορά που η Εκκλησία ψάλλει το απολυτίκιό της, δεν διατυπώνει απλώς μια δογματική αλήθεια, αλλά ομολογεί μια ζωντανή εμπειρία αιώνων.
Καθώς πλησιάζουμε την πανσεβάσμια εορτή της Κοιμήσεώς της, ας ανανεώσουμε την εμπιστοσύνη μας στη μητρική της προστασία. Και ας θυμόμαστε ότι κάθε γνήσια τιμή προς την Υπεραγία Θεοτόκο καταλήγει πάντοτε στον Υιό της.
Εκείνη δεν κράτησε ποτέ τίποτε για τον εαυτό της. Όλη η ύπαρξή της υπήρξε ένας αδιάκοπος δείκτης προς τον Χριστό, επαναλαμβάνοντας σε κάθε εποχή τα λόγια της στην Κανά της Γαλιλαίας: «Ὅ, τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε» (Ιωάν.2,5).
Αυτή είναι και η ουσία της μεγάλης εορτής της Κοιμήσεως: η Θεοτόκος δεν εγκατέλειψε τον κόσμο, διότι η αγάπη δεν πεθαίνει.
Η μητρική της παρουσία συνεχίζει να φωτίζει, να παρηγορεί και να οδηγεί κάθε άνθρωπο στον μόνο Σωτήρα του κόσμου, τον Κύριό μας Ιησού Χριστού.
Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, την Υπεραγία Θεοτόκο να σκεπάζει την Εκκλησία, τις οικογένειές μας και κάθε δοκιμαζόμενο άνθρωπο.
Και ας αγωνισθούμε, ακολουθώντας το παράδειγμά της, ώστε η ζωή μας να γίνει τόπος κατοικήσεως του Θεού.
Τότε θα κατανοήσουμε βιωματικά ότι η Κοίμησή της δεν υπήρξε αποχωρισμός από τον κόσμο, αλλά η αρχή μιας ακόμη πλησιέστερης παρουσίας της κοντά σε κάθε πιστό, έως της συντελείας των αιώνων
Είθε η χάρη και οι πρεσβείες της Υπεραγίας Θεοτόκου να ενισχύουν κάθε πιστό, ώστε, πορευόμενοι με πίστη και μετάνοια, να αξιωθούμε και εμείς της αιώνιας ζωής, την οποία μας χάρισε ο Αναστάς Κύριός μας Ιησούς Χριστός.
Πηγή: romfea.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου